Nobel Sülh mükafatı Navi Pillaya verildi – O, kimdir?

2026-cı il Nobel Sülh mükafatına beynəlxalq hüququn və insan hüquqlarının müdafiəsində mühüm xidmətləri ilə tanınan Navi Pillay layiq görülüb.

1news.az xəbər verir ki, Norveç Nobel Komitəsi laureatın adını açıqlayıb.

Bildirilib ki, Navanethem "Navi" Pillay müharibə cinayətlərinə, insanlıq əleyhinə cinayətlərə və soyqırıma görə məsuliyyətin təmin olunmasında mühüm rol oynayıb.

Nobel Komitəsinin məlumatında vurğulanıb ki, Pillayın universal hüquq prinsiplərinə sadiqliyi və prinsipial mövqeyi onun uzun illər ərzindəki fəaliyyətinin əsasını təşkil edib. Cənubi Afrikanın Durban şəhərində aparteid rejimi dövründə hind-tamil mənşəli ailədə dünyaya gələn Pillay hüquqşünas kimi ayrı-seçkiliyə, irqi seqreqasiyaya və cəmiyyətdən təcrid olunmaya qarşı mübarizə aparıb. O, fəaliyyətinin ilk illərində Nelson Mandela və aparteid rejiminə qarşı çıxan digər şəxslərin hüquqlarını müdafiə edib, sonrakı dövrlərdə isə beynəlxalq məhkəmə sistemində mühüm vəzifələr tutub.

Pillay Cənubi Afrika Ali Məhkəməsində, Ruanda üzrə Beynəlxalq Cinayət Tribunalında və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsində hakim kimi fəaliyyət göstərib. O, həmçinin BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı vəzifəsini icra edib, son dövrlərədək BMT-nin İşğal Olunmuş Fələstin Əraziləri üzrə Müstəqil Beynəlxalq Təhqiqat Komissiyasına rəhbərlik edib. Hazırda Pillay Myanmanın soyqırımda ittiham olunduğu iş üzrə Beynəlxalq Məhkəmənin hakimi kimi fəaliyyət göstərir.

Norveç Nobel Komitəsi qeyd edib ki, Navi Pillay tarixi beynəlxalq məhkəmə proseslərində hüquqi mexanizmlərin müharibə və zorakılığın qarşısının alınmasında əhəmiyyətini nümayiş etdirib. Onun fəaliyyəti beynəlxalq hüququn təsisatlarının möhkəmlənməsinə, dövlətlərin və ayrı-ayrı şəxslərin törətdikləri əməllərə görə məsuliyyət daşıması prinsipinin güclənməsinə töhfə verib.

Pillayın Ruanda üzrə Beynəlxalq Cinayət Tribunalındakı fəaliyyəti də mühüm hüquqi presedentlərin formalaşmasında rol oynayıb. Həmin tribunal zorlama və cinsi zorakılığın soyqırımın tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, insanlıq əleyhinə cinayət də təşkil edə biləcəyini müəyyən edib. Eyni zamanda, məhkəmə prosesində təbliğat vasitəsilə soyqırıma təhrik etmə ilə bağlı mühüm hüquqi yanaşma formalaşıb.

Komitənin açıqlamasında bildirilib ki, Navi Pillayın müstəqilliyi, peşəkarlığı və prinsipiallığı onu müasir dövrün nüfuzlu beynəlxalq hüquqşünaslarından birinə çevirib.

"Norveç Nobel Komitəsi builki Nobel Sülh Mükafatını təqdim etməklə dünyaya xatırlatmaq istəyir ki, hüququn aliliyi — istər milli, istərsə də beynəlxalq səviyyədə — sülhün təmin edilməsi və münaqişələrin qeyri-zorakı yollarla həlli üçün qurulan sistemin əsasını təşkil edir. Sülh ədalət tələb edir", - deyə məlumatda qeyd olunub.

Komitə əlavə edib ki, Navi Pillay dövlətləri və onların rəhbərlərini məsuliyyətə cəlb etməyə çalışıb, zorakılıq və münaqişə qurbanlarına ümid verib. O, fəaliyyəti boyunca fərdlərin və dövlətlərin hüququn aliliyinə riayət etmək məsuliyyətini müdafiə edib. Onun ədalətə və insan ləyaqətinə sadiqliyi daha dinc dünya qurmağa çalışan insanlar üçün ilham mənbəyi kimi qiymətləndirilib.

Qeyd edək ki, bundan əvvəl Norveç Nobel İnstitutu 2026-cı il Nobel Sülh mükafatı üzrə 287 namizədin qeydə alındığını açıqlamışdı. Onlardan 208-i fiziki şəxs, 79-u isə təşkilat olub.

Mükafatın əsas namizədləri sırasında Sudanın Fövqəladə Hallara Müdaxilə Mərkəzləri də göstərilirdi. Yerli əhalinin dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən bu təşkilatlar ehtiyacı olan insanlara tibbi yardım, ərzaq və təhsil xidmətləri göstərir, onların müdafiəsinə dəstək verir.

Namizədlər arasında Roma Papası XIV Leo və ABŞ Prezidenti Donald Trampın da adları yer alırdı.