Avropanı narahat edən xəritə: Yüzlərlə hadisə araşdırılıb
Avropanın 17 ölkəsindən jurnalistlər Rusiyaya bağlı olduğu ehtimal edilən təxribat cəhdləri, şübhəli pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) hərəkətləri və hava məkanının pozulması halları da daxil olmaqla, yüzlərlə hadisəni araşdıraraq interaktiv xəritə hazırlayıblar.
1news.az Hürriyet.com.tr-yə istinadən xəbər verir ki, Avropa Yayım İttifaqının (EBU) “Eurovision News Spotlight” şəbəkəsinin koordinasiyası ilə həyata keçirilən araşdırmada müxtəlif Avropa ölkələrinin ictimai yayım qurumlarında çalışan jurnalistlər iştirak ediblər. Türkiyənin daxil edilmədiyi layihədə təxribat cəhdləri, hava məkanının pozulması, şübhəli PUA fəaliyyəti və casusluq ehtimalları ilə bağlı hadisələr qeydə alınıb.
Araşdırma 2026-cı il aprelin 1-dən oktyabrın 15-dək müxtəlif Avropa ölkələrində aşkar edilən və ictimaiyyətə açıqlanan hadisələri əhatə edir. Xəritədə Almaniya, Fransa, Polşa, Baltikyanı ölkələr və Qara dəniz regionunda baş verən hadisələr diqqət çəkir.
Hadisələr növlərinə görə təsnifləşdirilib, onların Rusiya ilə mümkün əlaqəsinə dair qiymətləndirmələr də ayrıca göstərilib.
Rusiyaya bağlı hibrid təhdidlər vahid xəritədə birləşdirilib
Son dövrlərdə Avropa ölkələrinin nazirləri və təhlükəsizlik rəsmiləri pilotsuz uçuş aparatlarının fəaliyyəti, təxribat şübhələri və hava məkanının pozulması halları ilə bağlı tez-tez açıqlamalar verirlər. Bununla belə, belə hadisələr barədə məlumatlar bir çox hallarda məhdud olur, məsul şəxslərin kimliyi isə dəqiq müəyyənləşdirilmir.
Bu boşluğu aradan qaldırmaq məqsədilə “Eurovision News Spotlight” şəbəkəsi müxtəlif ölkələrdə qeydə alınan hadisələri vahid məlumat bazasında toplayıb.
Araşdırmada yanğınlar və partlayıcı maddələrdən istifadə ilə törədilən hücumlar, şübhəli PUA fəaliyyəti, hava məkanının pozulması, casusluq şübhələri və sərhəd təhlükəsizliyi ilə bağlı insidentlər ayrı-ayrı kateqoriyalar üzrə qruplaşdırılıb.
Tədqiqat qrupu məlumatları açıq mənbələrdən əldə edilən materiallarla tutuşdurub və onların yoxlanılması istiqamətində iş aparıb. Hər bir hadisənin növü, məlumat mənbəyi və Rusiya ilə əlaqələndirilmə səviyyəsi ayrıca təsnif edilib.
Xəritədə hansı hadisələr əks olunub?
Xəritə əsasən fiziki insidentlərə və onların baş verdiyi ərazilərə fokuslanır. Araşdırmaya təxribat cəhdləri, hava məkanının pozulması, xüsusi kəşfiyyat hazırlığı olmayan şəxslərdən istifadə edildiyi iddia edilən əməliyyatlar, miqrasiyadan təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunması və Avropa sərhədləri yaxınlığındakı hərbi fəaliyyətlər daxil edilib.
Bununla yanaşı, kiberhücumlar, təsir əməliyyatları və peşəkar kəşfiyyat əməkdaşlarının həyata keçirdiyi casusluq fəaliyyətləri araşdırmanın əhatə dairəsinə daxil edilməyib.
Xəritədə yalnız hibrid hücum kimi ictimaiyyətə açıqlanan və təhlükəsizlik qurumları, hökumət nümayəndələri və ya media orqanları tərəfindən Rusiya ilə əlaqələndirilən hadisələrə yer verilib.
Buna görə də xəritə Avropada baş verən bütün bu tipli fəaliyyətlərin tam siyahısı hesab edilmir. Araşdırma müəllifləri vurğulayırlar ki, layihə rəsmi statistika xarakteri daşımır. İctimaiyyətə açıqlanmayan hadisələr xəritəyə daxil edilməyib, bəzi işarələr isə ayrı-ayrı hücumları deyil, bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyətləri əks etdirir.
Rusiyanın məsuliyyəti bütün hallarda təsdiqlənməyib
Araşdırmada hazırlanan xəritənin Rusiyanın məsuliyyətinin hüquqi və ya rəsmi şəkildə təsdiqləndiyi hadisələrin siyahısı olmadığı xüsusi qeyd edilir.
Layihə müxtəlif ölkələrin rəsmiləri tərəfindən Rusiya ilə əlaqələndirilən hibrid təhdidlərə dair açıq məlumatları bir araya gətirir. Rusiya isə bu qəbildən olan hadisələrlə bağlı ittihamları rədd edir.
Beləliklə, xəritə nə Avropada baş verən bütün insidentləri əhatə edir, nə də Rusiyanın hər bir hadisəyə görə məsuliyyətini qəti şəkildə sübut edən sənəd hesab oluna bilər.
Beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyəti vurğulanıb
İspaniyanın “3Cat” rəqəmsal yayım platformasının faktların yoxlanılması üzrə məsul əməkdaşı Karlos Baraibar beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayıb.
O bildirib ki, xəritənin hazırlanması üçün hadisələrdən ən çox təsirlənən ölkələrlə əməkdaşlıq etmək vacib idi və “Eurovision News Spotlight” şəbəkəsinin dəstəyi olmadan bunu həyata keçirmək mümkün olmazdı.
Baraibarın sözlərinə görə, “Eurovision News”un koordinasiyası 17 redaksiyanın iştirak etdiyi layihənin çevik və operativ şəkildə həyata keçirilməsinə imkan yaradıb.
O qeyd edib ki, “Eurovision Spotlight” ilə əməkdaşlıq jurnalistlərin müstəqil şəkildə əldə etmələrinin çətin olduğu materiallara çıxışını təmin edir və işin keyfiyyətini artırır. Avropanın aparıcı fakt yoxlama mütəxəssisləri ilə əməkdaşlıq da jurnalistikanın standartlarının yüksəldilməsinə töhfə verir.
17 ölkənin media qurumu layihəyə qoşulub
“Eurovision News Spotlight” Avropa Yayım İttifaqının tərkibində fəaliyyət göstərən, faktların yoxlanılması və açıq mənbələr əsasında araşdırmalar aparılması üzrə ixtisaslaşmış şəbəkədir. Şəbəkə müxtəlif ölkələrdə çalışan jurnalistləri və fakt yoxlama mütəxəssislərini bir araya gətirir, onların bilik, metod və təcrübə mübadiləsini dəstəkləyir.
Bu əməkdaşlıq hadisələrin baş verdiyi ərazilərə yaxın mənbələrdən məlumatların yoxlanılmasına və əldə olunan nəticələrin müxtəlif ölkələrin auditoriyalarına çatdırılmasına imkan verir.
Xəritənin hazırlanmasında Fransanın “France Télévisions” və “Radio France”, İspaniyanın “RTVE” və “3Cat”, Norveçin “NRK”, Avstriyanın “ORF”, Polşanın “TVP”, Almaniyanın “ZDF” və “BR”, Litvanın “LRT”, Latviyanın “LSM”, İsveçrənin “SRF”, Belçikanın “VRT”, İsveçin “SVT”, “France 24”, Finlandiyanın “Yle”, Danimarkanın “DR” media qurumları və Avropa Yayım İttifaqı iştirak ediblər.
