Cavid Vəliyev: Azərbaycan və Böyük Britaniya əməkdaşlığı strateji səviyyəyə yüksəlir
12 noyabr 2026-cı ildə Dublində imzalanmış "Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə" ikitərəfli münasibətləri ənənəvi enerji və iqtisadi əlaqələrdən kənara çıxan hərtərəfli əməkdaşlıq səviyyəsinə yüksəldir, Cavid Vəliyev bildirib.
C. Vəliyev sənədin geosiyasi əhəmiyyətini və iki ölkə arasındakı tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərini öz məqaləsində təhlil edib.
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin (AIR Center) sədr müavini Cavid Vəliyev qeyd edib ki, tarixən enerji sektoru, xüsusilə BP başda olmaqla Britaniya şirkətlərinin Azərbaycanın neft-qaz sənayesindəki iştirakı ikitərəfli əlaqələrin əsas sütunlarından biri olub, Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə töhfə verib. Yeni bəyannamə isə əməkdaşlığı müdafiə, təhlükəsizlik, ticarət, investisiya, nəqliyyat əlaqələri, təhsil, elm və texnoloji innovasiyalar sahələrinə genişləndirərək münasibətlərin karbohidrogenlərdən ənənəvi asılılığını azaldır.
Müəllifin sözlərinə görə, sənəd ABŞ ilə yanaşı digər aparıcı Qərb dövlətləri ilə də əlaqələri dərinləşdirməklə Bakının Cənubi Qafqazdakı geosiyasi mövqeyini gücləndirir. Bəyannamədə Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri açıq şəkildə bir daha təsdiqlənir, eləcə də Birləşmiş Krallığın ikitərəfli dialoq vasitəsilə Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesinə dəstəyi ifadə olunur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü olan Böyük Britaniyanın İkinci Qarabağ müharibəsindən sonrakı regional reallıqlar fonunda sülh səylərini dəstəkləməsi formalaşan sülh arxitekturasının beynəlxalq legitimliyinə və Cənubi Qafqazın vahid iqtisadi-logistik məkana çevrilməsinə xidmət edir.
Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biri də Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz və Avropa bazarlarını birləşdirən Orta Dəhlizin inkişafına verilən dəstəkdir. Britaniyanın maliyyə institutları, infrastruktur şirkətləri və investorları ilə əməkdaşlıq Azərbaycana nəqliyyat infrastrukturunu modernləşdirmək, logistika imkanlarını genişləndirmək və beynəlxalq sərmayələr cəlb etmək üçün əlavə imkanlar yaradır.
Təhlükəsizlik sahəsində tərəflər təlimlər, potensialın artırılması, qarşılıqlı uyğunluq və müdafiə sənayesində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması, həmçinin sərhəd idarəçiliyi və hüquqi məsələlər üzrə hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin sıxlaşdırılması barədə öhdəlik götürüblər. Bununla belə, C. Vəliyev vurğulayıb ki, strateji tərəfdaşlıq rəsmi hərbi ittifaqdan fərqlənir: bəyannamə qarşılıqlı müdafiə öhdəlikləri və ya avtomatik təhlükəsizlik təminatı müəyyən etmir, maraqların üst-üstə düşdüyü sahələrdə siyasi və institusional çərçivə yaradır.
Sənədin ikinci və üçüncü sütunları iqtisadi şaxələndirmə və texnoloji inkişafı əhatə edir. Bərpa olunan enerji, yaşıl enerji infrastrukturu, maliyyə bazarları, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbon texnologiyaları prioritet sahələr kimi müəyyənləşdirilib. Eyni zamanda süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, elmi tədqiqatlar və innovasiyalara, eləcə də bilik mübadiləsi və insan kapitalının inkişafı məqsədilə universitetlər, tədqiqat institutları və biznes qurumları arasında əməkdaşlığa xüsusi yer ayrılıb.
Razılaşmaların icrasına nəzarət etmək və prioritetləri müəyyənləşdirmək üçün hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi qərara alınıb. Siyasi öhdəliklərin hər üç sütun üzrə özəl sektorun iştirakı ilə konkret iqtisadi təşəbbüslərə və layihələrə çevrilməsində Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiya da mühüm rol oynayacaq.
Məqalədə iki ölkənin ekspert və beyin mərkəzləri səviyyəsində əməkdaşlığının intensivləşdiyi də qeyd olunub. 2023-cü ildən etibarən Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzi ilə Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutu (RUSI) Cənubi Qafqazdakı regional reallıqlar və ikitərəfli münasibətlərə dair dəyirmi masalar təşkil edib; 2024-cü ildə müzakirələr Azərbaycanda keçirilmiş COP29-a və iqlim dəyişikliyinə, 2026-cı ildə isə Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinə həsr olunub. AIR Center həmçinin Londonda yerləşən Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutu (IISS) ilə müntəzəm siyasi müzakirələr aparır və ADA Universitetinin təşkil etdiyi Azərbaycan-Birləşmiş Krallıq Siyasət Dialoqunda iştirak edir. Bu formatda ilk görüş 2025-ci ilin sentyabr ayında Bakıda, ikinci görüş isə 2026-cı ilin noyabr ayında IISS-in ev sahibliyi ilə Londonda baş tutub.
