Tural İsmayılov: Bu Qələbə təsadüfi hərbi uğur deyil, dövlət strategiyasının nəticəsi idi - FOTO
Otuz ilə yaxın davam edən torpaq həsrəti, doğma yurdlarından didərgin düşən insanların qayıdış ümidi və bütöv bir xalqın yaddaşında yaşayan Qarabağ nisgili 2020-ci ilin noyabrında tarixi Zəfərlə başa çatdı.
Bu qələbə yalnız itirilmiş torpaqların geri qaytarılması deyil, həm də illərlə qorunan ümidin, inamın və milli iradənin təntənəsi idi. Zəfərin arxasında xalqın birliyi, əsgərin qəhrəmanlığı, şəhidlərin fədakarlığı və illər ərzində formalaşdırılan güclü dövlət strategiyası dayanırdı. Bu gün Qarabağda yenidən yanan işıqlar, qurulan evlər və doğma yurduna qayıdan insanlar həmin qələbənin mənəvi və tarixi davamıdır. Bəs Azərbaycanı bu Zəfərə gətirən yol hansı siyasi, iqtisadi və hərbi amillər üzərində qurulmuşdu və qazanılan qələbə ölkənin gələcəyini necə dəyişdi?
1news.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Tural İsmayılov bildirib ki, bu Qələbə təsadüfi hərbi uğur deyil, uzun illər ərzində həyata keçirilən məqsədyönlü dövlət strategiyasının nəticəsi idi.
“Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyi Qələbə müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri olmaqla yanaşı, dövlətçilik tariximizdə yeni siyasi, hərbi və geosiyasi mərhələnin başlanğıcıdır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və noyabrın 10-da Ermənistanın kapitulyasiyası ilə nəticələnən hərbi əməliyyatlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici dönüş yaratdı. Bu Qələbə uzun illər davam edən işğala son qoymaqla yanaşı, regionda formalaşmış siyasi reallıqları da köklü şəkildə dəyişdirdi.
44 günlük müharibəni yalnız hərbi əməliyyatlar kontekstində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu müharibə Azərbaycanın uzun illər ərzində həyata keçirdiyi dövlət quruculuğu siyasətinin, iqtisadi potensialının, diplomatik fəaliyyətinin və müdafiə qabiliyyətinin sınağı idi. Müharibənin nəticəsi göstərdi ki, müasir dövlətlərin qarşıya qoyduğu strateji hədəflərə çatmasında siyasi iradə, institusional hazırlıq, iqtisadi imkanlar və hərbi güc bir-birini tamamlayan amillərdir”.
Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın hərbi və iqtisadi gücünün paralel şəkildə artırılması idi.
“Ölkənin müdafiə sənayesinin inkişafı, ordunun müasir silah və texnologiyalarla təchiz edilməsi, hərbi kadr hazırlığının təkmilləşdirilməsi və beynəlxalq hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi müharibənin gedişində öz əhəmiyyətini göstərdi. Eyni zamanda, diplomatik müstəvidə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində müdafiəsi dövlət siyasətinin mühüm istiqaməti olaraq qalırdı”.
Siyasi şərhçi qeyd edib ki, müzəffər Azərbaycan Ordusunun 44 gün ərzində nümayiş etdirdiyi döyüş qabiliyyəti, hərbi peşəkarlıq və əməliyyat çevikliyi müasir hərb tarixinin diqqətçəkən nümunələrindən birinə çevrildi.
“Xüsusilə pilotsuz uçuş aparatlarından, dəqiq zərbə sistemlərindən və müxtəlif qoşun növlərinin koordinasiyalı fəaliyyətindən istifadə döyüş meydanında yeni hərbi yanaşmaların tətbiqini nümayiş etdirdi. Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin hərbi və siyasi taleyinə təsir göstərən həlledici hadisələrdən biri oldu. Bu əməliyyat həm mürəkkəb relyef şəraitində aparılan döyüşlərin, həm də Azərbaycan hərbçilərinin yüksək hazırlığının simvoluna çevrildi.
Burada xüsusi vurğulanmalı məqam ondan ibarətdir ki, Qələbə yalnız hərbi qulluqçuların döyüş meydanındakı qəhrəmanlığı ilə məhdudlaşmırdı. Azərbaycan cəmiyyətinin bütövlükdə nümayiş etdirdiyi həmrəylik, milli birlik və dövlət ətrafında səfərbərlik də bu tarixi nəticənin mühüm ictimai-siyasi dayaqlarından biri idi. Vətən müharibəsi xalqla dövlət arasında ortaq məqsəd ətrafında formalaşan birliyin miqyasını nümayiş etdirdi”.
“Zəfərin əhəmiyyəti 2020-ci ilin noyabrında başa çatan hərbi əməliyyatlarla yekunlaşmadı”, - deyə T.İsmayılov fikrinə davam edib:
“Əksinə, həmin tarixdən etibarən Azərbaycanın qarşısında daha mürəkkəb və uzunmüddətli vəzifələr dayandı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə suverenliyin tam bərpası, dövlət idarəçiliyinin təmin edilməsi, təhlükəsizlik sisteminin qurulması və bölgənin Azərbaycanın iqtisadi həyatına reinteqrasiyası yeni mərhələnin əsas prioritetlərinə çevrildi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri və ölkənin bütün ərazisində suverenliyin bərpası bu prosesin mühüm mərhələsini təşkil etdi.
Bu mənada Azərbaycanın postmüharibə strategiyası hərbi qələbənin siyasi və iqtisadi nəticələrini möhkəmləndirmək məqsədi daşıyır. Dövlətin əsas hədəfi əraziləri azad etməklə kifayətlənməmək, həmin torpaqlarda dayanıqlı həyat qurmaq, əhalinin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək və Qarabağla Şərqi Zəngəzuru ölkənin ümumi inkişaf modelinin mühüm hissəsinə çevirməkdir”.
O vurğulayıb ki, bu gün Qarabağda həyata keçirilən quruculuq işlərinə məhz həmin strateji yanaşmanın davamı kimi baxmaq lazımdır.
“İşğal dövründə dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, avtomobil və dəmir yollarının çəkilməsi, hava limanlarının inşası, elektrik, su və kommunikasiya infrastrukturunun yaradılması, məktəblərin, xəstəxanaların və sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi kompleks inkişaf modelinin tərkib hissələridir. Füzuli, Zəngilan və Laçın beynəlxalq hava limanlarının fəaliyyətə başlaması, Ağdamın yenidən qurulması, Şuşanın tarixi-mədəni simasının bərpası və Cəbrayıl, Kəlbəcər, Laçın istiqamətlərində aparılan işlər bu siyasətin konkret nəticələridir.
Böyük Qayıdış proqramı isə bütün bu fəaliyyətin mərkəzində insan amilinin dayandığını göstərir. Çünki Qarabağın dirçəlişi sadəcə yeni binaların tikilməsi və yolların salınması demək deyil. Əsl dirçəliş həmin ərazilərdə insanların daimi yaşaması, işləməsi, təhsil alması, ailə qurması və gələcək planlarını öz doğma torpaqlarında reallaşdırması ilə ölçülür. Bu baxımdan sosial infrastrukturun yaradılması, məşğulluğun təmin edilməsi, sahibkarlığın təşviqi və yeni iqtisadi imkanların formalaşdırılması ən azı fiziki tikinti qədər əhəmiyyətlidir”.
Tural İsmayılov Zəfərdən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən birinin azad edilmiş ərazilərin bərpası və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi olduğunu bildirib.
“2026-cı ilin oktyabrında Prezident İlham Əliyevin Qarabağda bərpa və yenidənqurma işləri ilə bağlı açıqladığı məlumatlar prosesin miqyasını göstərir. Böyük Qayıdış çərçivəsində 47 yaşayış məntəqəsinə 40 mindən çox insan qayıdıb, 300 min hektardan artıq ərazi mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənib, bərpa və yenidənqurma işlərinə dövlət büdcəsindən 25,5 milyard manat vəsait ayrılıb. Bu rəqəmlər Qarabağda aparılan işlərin qısamüddətli layihə deyil, uzunmüddətli dövlət strategiyası olduğunu təsdiqləyir.
Bununla yanaşı, mina təhlükəsi, ərazilərin ekoloji bərpası, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və qayıdan əhali üçün davamlı məşğulluq imkanlarının yaradılması qarşıda duran əsas məsələlərdəndir. Böyük Qayıdışın uğuru bu problemlərin ardıcıl və sistemli həllindən, qurulan infrastrukturun real iqtisadi və sosial həyatla tamamlanmasından asılıdır.
Qarabağın bərpasının digər mühüm tərəfi onun Azərbaycanın regional inkişafında yeni iqtisadi mərkəzə çevrilməsi perspektividir. Kənd təsərrüfatı, turizm, sənaye, alternativ enerji və nəqliyyat-logistika imkanları bu ərazilərin gələcək iqtisadi potensialını müəyyən edən əsas istiqamətlərdir. Xüsusilə yaşıl enerji konsepsiyası, su elektrik stansiyalarının yaradılması və müasir şəhərsalma modellərinin tətbiqi Qarabağın ənənəvi yaşayış məkanından müasir inkişaf zonasına çevrilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Burada Şuşanın xüsusi yerini də qeyd etmək lazımdır. Şuşa Azərbaycanın mədəni yaddaşının, tarixi kimliyinin və milli özünüdərkinin mühüm simvollarından biridir. Şəhərin bərpası, tarixi abidələrin yenidən qurulması, mədəni tədbirlərin təşkili və əvvəlki sakinlərin geri qayıtması onun yalnız coğrafi məkan kimi deyil, milli-mədəni mərkəz kimi də dirçəldilməsinə xidmət edir”.
Tural İsmayılov Azərbaycanın Qələbədən sonra da proseslərin təşəbbüskarı kimi çıxış etdiyini, hərbi uğuru siyasi müstəvidə davamlı nəticələrə çevirməyə çalışdığını vurğulayıb.
“Zəfərdən sonrakı dövrün mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycanın regionda yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq arxitekturasının formalaşmasında iştirakıdır. Müharibədən sonra Bakı qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri hərbi üstünlüyün yaratdığı yeni reallıqları davamlı siyasi nizamlama prosesinə çevirməkdir. Azərbaycan Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, dövlətlərin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması, kommunikasiyaların açılması və regional iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələlərini gündəmdə saxlayır. Bu yanaşma onu göstərir ki, Azərbaycanın strateji məqsədi əldə edilmiş Qələbəni regionda uzunmüddətli sabitlik və inkişaf üçün yeni imkanlara çevirməkdir.
Eyni zamanda, Zəfər Günü Azərbaycan dövlətinin hərbi təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmasında yeni məsuliyyət mərhələsini də ifadə edir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi göstərir ki, dövlətlərin suverenliyinin qorunması üçün güclü ordu, dayanıqlı iqtisadiyyat, texnoloji inkişaf və çevik diplomatiya vacibdir. Azərbaycanın 44 günlük müharibədən sonrakı fəaliyyəti də bu istiqamətlərin paralel inkişafına əsaslanır. Ordunun modernləşdirilməsi, müdafiə sənayesinin genişləndirilməsi və yeni təhlükəsizlik çağırışlarına uyğunlaşma əldə edilmiş nəticələrin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Zəfər Gününün başqa bir mühüm tərəfi onun milli yaddaşımızda yaratdığı yeni məsuliyyət hissidir. Bu tarix bizə xatırladır ki, müstəqillik, suverenlik və ərazi bütövlüyü dövlətin ən fundamental dəyərləridir. Vətən müharibəsində canlarını fəda edən şəhidlərimizin xatirəsi, qazilərimizin fədakarlığı və müharibə iştirakçılarının xidmətləri bu Qələbənin mənəvi əsasını təşkil edir. Dövlətin şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə və veteranlara göstərdiyi diqqət də Zəfərin sosial məsuliyyət tərəfinin mühüm göstəricisidir.
8 Noyabrın tarixi əhəmiyyətini qiymətləndirərkən bir məqamı xüsusilə nəzərə almaq lazımdır: Azərbaycan 44 günlük müharibədə özünün hərbi potensialını nümayiş etdirdi, sonrakı illərdə isə dövlətçilik, quruculuq və inkişaf imkanlarını ortaya qoydu. Birinci mərhələdə əsas məqsəd işğala son qoymaq və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək idisə, ikinci mərhələdə bu tarixi nailiyyəti möhkəmləndirmək, azad edilmiş torpaqlarda həyatı yenidən qurmaq və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf mühiti formalaşdırmaq əsas vəzifəyə çevrildi.
Bu baxımdan Zəfər Günü keçmişin xatirəsi olmaqla məhdudlaşmır. O, Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən tarixi hadisədir. Qarabağda salınan hər yeni yol, tikilən hər məktəb, istifadəyə verilən hər yaşayış binası, öz doğma yurduna qayıdan hər ailə 2020-ci ildə əldə edilmiş Qələbənin davam edən nəticələridir.
Azərbaycanın qarşısında indi daha böyük strateji hədəf var: hərbi Qələbəni güclü iqtisadiyyat, inkişaf etmiş regionlar, sosial rifah və davamlı sülhlə tamamlanan uzunmüddətli dövlətçilik nailiyyətinə çevirmək. Zəfərin əsl tarixi miqyası da məhz bu prosesin uğurunda özünü göstərəcək. Çünki torpaqların azad edilməsi tarixi Qələbədirsə, həmin torpaqlarda təhlükəsiz, firavan və davamlı həyatın qurulması bu Qələbənin gələcək nəsillərə ötürülən ən mühüm nəticəsidir”.
