“İtlə olmaz”: Bakı niyə hələ də “pet-friendly” mədəniyyətə hazır deyil? - FOTO

Pet-friendly mədəniyyət artıq uzun müddətdir ki, müasir şəhərin yetkinlik göstəricilərindən biri hesab olunur və burada söhbət təkcə itlə kafeyə daxil olmaq və ya nəqliyyatda hərəkət etmək imkanından getmir.

“Pet-friendly” — ev heyvanları ilə gələn ziyarətçilərin məmnuniyyətlə qarşılandığı məkan formatıdır (kafe, otel, mağaza və s.). Bu, su qablarının olması, xüsusi zonaların ayrılması, personalın mehriban münasibəti və heyvanla rahat şəkildə vaxt keçirmək imkanını nəzərdə tutur. Ən çox itlərdən söhbət getsə də, bəzən bu qaydalar digər heyvanlara da şamil olunur.

Bu, ilk növbədə, cəmiyyətin heyvanlara münasibəti, şəhər mühitinin səviyyəsi, xidmət keyfiyyəti və müxtəlif sakin qruplarının maraqlarını nəzərə alma bacarığı məsələsidir. Ev heyvanının ailənin bir hissəsi kimi qəbul edildiyi yerlərdə daha humanist və komfortlu mühit formalaşır. Azərbaycanda isə bu mövzu hələ də müəyyən mənada ağrılı və tam həll olunmamış qalır.

Ümumilikdə, Azərbaycan cəmiyyətində heyvanlara münasibət mədəniyyəti ilə bağlı ciddi problemlər qalmaqdadır və bu xüsusilə itlərə aiddir. İnsanların əhəmiyyətli bir hissəsi üçün it hələ də yoldaş və ailə üzvü kimi deyil, təhlükə, səs-küy və ya narahatlıq mənbəyi kimi qəbul olunur. Qorxu, stereotiplər, heyvanlara məsuliyyətli yanaşma vərdişinin olmaması və maarifləndirmə çatışmazlığı nəticəsində ev heyvanı sahibləri daim məhdudiyyətlərlə üzləşirlər. Hətta urbanizasiya səviyyəsinin daha yüksək olduğu və cəmiyyətin yeniliklərə daha açıq sayıldığı paytaxtda belə, ev heyvanı ilə yaşamaq çox vaxt gündəlik kompromis axtarışına çevrilir.

Bununla yanaşı, ev heyvanı saxlayanların sayı tədricən artır və bununla paralel olaraq infrastruktur, baytarlıq klinikaları, qruminq xidmətləri, təlim, heyvan otelləri, rahat nəqliyyat və əlbəttə ki, pet-friendly məkanlara tələbat da yüksəlir. Lakin məhz son mərhələdə sahiblər əksər hallarda bağlı qapılarla qarşılaşırlar.

1news.az redaksiyası vəziyyəti müstəqil şəkildə araşdırmaq və Bakının ictimai məkanlarda ev heyvanlarının mövcudluğuna nə dərəcədə hazır olduğunu yoxlamaq qərarına gəlib. Bu məqsədlə biz əvvəlcədən xəbərdarlıq etmədən, adi müştəri qismində bir sıra məşhur kafe və restoranlara müraciət etdik ki, mümkün qədər obyektiv və səmimi cavablar əldə edək.

Beləliklə, bütün məkanlara eyni sual ünvanlandı: “Sizə itlə gəlmək olar?”

Eksperimentimizin nəticələri kifayət qədər diqqətçəkən oldu.

Kofe məkanları:

"Starbucks"da isə artıq girişdə bütün heyvanların qadağan olunduğunu bildirən bildiriş ziyarətçiləri qarşılayır.

"Gloria Jean's Coffees" şəbəkəsində də mənfi cavab verildi.

"Drinkit" məkanında yalnız boyu 30 santimetrədək olan heyvanlarla girişə icazə verilir.

"Zebra Coffee"də ev heyvanları ilə giriş qadağandır.

Sorğuya cəlb olunan kafelər arasında tam icazə yalnız "Costa Coffee" tərəfindən verildi.

Müraciət etdiyimiz restoranlarda vəziyyət daha yaxşı deyil.

"PAUL" restoranında heyvanlarla girişə icazə verilmir.

"Сыроварня"da yalnız kiçik itlərin qəbul edildiyi bildirildi.

"Kolorit" restoranında icazə yalnız kiçik itlər üçün və yalnız bir filialda (“Torqova”ya) qüvvədədir.

"MariVanna" məkanında məhdudiyyət 10 kiloqrama qədərdir.

"Borani" restoranında imtina digər ziyarətçilərə mane ola biləcək səs-küy ehtimalı ilə izah edildi.

Eva məkanında da yalnız kiçik ölçülü ev heyvanları qəbul olunur.

Bu cavablar göstərir ki, problem təkcə qadağanın özündə deyil, həm də yanaşmadadır — heyvanın yalnız potensial narahatlıq mənbəyi kimi qiymətləndirilməsindədir. Belə ki, məsuliyyətli ziyarət qaydaları, qoşqu (leash), daşıyıcı çanta, davranışa nəzarət və sanitar normalar əvəzinə, əksər məkanlarda ən sadə yol seçilir — ölçüyə görə məhdudiyyət və ya tam qadağa tətbiq olunur.

Bununla belə, vəziyyət restoran biznesindən xeyli kənara çıxır. Belə ki, Bakının bir çox market və hipermarketlərinin girişində heyvanların qadağan olunduğunu bildirən işarələr yerləşdirilib.

Oxşar praktika bir çox ticarət mərkəzlərində də tətbiq olunur — burada bəzən yalnız kiçik ev heyvanını qucaqda daşımaq şərti ilə girişə icazə verilir. Apteklər də əksər hallarda heyvanlarla gələn ziyarətçilər üçün bağlıdır.

Ayrı bir problem də mobilliklə bağlıdır. Belə ki, ev heyvanı sahibləri üçün şəhər daxilində hərəkət etmək çox vaxt çətin bir vəzifəyə çevrilir. Bakı metrosunda kiçik heyvanların daşınmasına yalnız onların sərbəst çıxışını istisna edən konteyner və ya qəfəslərdə icazə verilir, sərbəst şəkildə daşınma isə qadağandır. Dəmir yolunda da kiçik ev heyvanlarının daşınması yalnız xüsusi konteynerlərdə mümkündür və burada da çəki və daşıyıcının ölçüsü ilə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq olunur. Orta və iri ölçülü itlər üçün isə bu şərtlər faktiki olaraq ciddi maneə yaradır.

Taksilərdə vəziyyət isə birmənalı deyil. Bir çox istifadəçi hələ də adi qaydada avtomobil sifariş edərkən sürücülərin imtinası ilə qarşılaşır. Bununla yanaşı, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən taksi xidmətlərində ev heyvanları ilə səfərlər üçün ayrıca kateqoriya mövcud deyil.

Digər həssas mövzulardan biri də gəzintilərlə bağlıdır. Belə ki, bir çox ictimai məkanlarda ev heyvanı sahibləri itlərin gəzdirilməsinin qadağan olunduğunu bildirən lövhələrin artdığını qeyd edirlər. Bununla yanaşı, alternativ olaraq tam təchiz olunmuş ixtisaslaşmış meydançalar, heyvanların sosiallaşması üçün hasarlanmış zonalar və təhlükəsiz, sərbəst gəzinti imkanları şəhərdə demək olar ki, mövcud deyil. Başqa sözlə, itlərin bir məkanda olması qadağan edilir, lakin bunun əvəzində başqa uyğun məkan təklif olunmur.

Bu fonda "pet-friendly" siyasətin artıq şəhər həyatının norması halına gəldiyi bir sıra Avropa ölkələri ilə kontrast xüsusilə nəzərə çarpır.

Məsələn, Almaniyada itlər çox vaxt sahibləri ilə birlikdə ictimai məkanlara gedir və təlim (dressura) ilə sosiallaşma mədəniyyəti standart hesab olunur. Bir çox kafe, otel və mağazada heyvanların mövcudluğu istisna kimi deyil, gündəlik həyatın bir hissəsi kimi qəbul edilir. Bəzən itlərə hətta iş yerlərində və universitet auditoriyalarında belə rast gəlmək mümkündür.

İtaliyada, xüsusilə ölkənin şimal bölgələrində, itlər sahiblərini təkcə gəzintilərdə deyil, həm də müxtəlif məkanlarda, turistik zonalarda və hətta mağazalarda müşayiət edir. Bir çox şəhərlərdə qoşquda olan ev heyvanı şəhər mühitinin adi və qəbul olunmuş iştirakçısı sayılır.

Praqa da itlərlə yaşamaq üçün Avropanın ən komfortlu şəhərlərindən biri hesab olunur. Sahiblər burada yaşayış yeri, kafe, istirahət məkanları və rahat nəqliyyat tapa bilirlər. Bəzi hallarda itlərin daşınması hətta pulsuz həyata keçirilir.

Belçika, Niderland, İsveçrə və Polşada isə heyvanların ictimai nəqliyyata buraxılması geniş yayılmış praktikadır və bu, aydın qaydalara əməl olunması şərti ilə mümkündür — qoşqu, zərurət olduqda ağızlıq, davranışa nəzarət və digər sərnişinlərə hörmət. Bir çox şəhərlərdə itlər üçün xüsusi meydançalar, zibil qutuları, təmizlik üçün pulsuz paketlər və ümumilikdə təmizliyi qorumağa kömək edən aydın infrastruktur mövcuddur.

Bu ölkələrin əsas fərqi onların “itləri daha çox sevməsində” deyil. Əsas fərq sistemli yanaşmadadır. Heyvan sahibinə etibar edilir, lakin eyni zamanda ondan müəyyən qaydalara riayət etməsi tələb olunur. Şəhər müvafiq şərait yaradır, insan isə qaydalara əməl etməyə borcludur. Nəticədə heyvan ətrafdakılar üçün ümumi problemə çevrilmir.

Azərbaycanın da bu istiqamətdə irəliləməsi vacibdir. Çünki ev heyvanı sahiblərinin sayı artıq artıb və bu, cəmiyyətin dəyişikliklərə real tələbatının formalaşdığını göstərir. Söhbət heyvanların heç bir məhdudiyyət olmadan hər yerə buraxılmasından getmir. Əsas məsələ məkanlara giriş üçün aydın qaydaların müəyyən edilməsi, əlçatan nəqliyyatın təmin olunması, gəzinti meydançalarının yaradılması, heyvanlara məsuliyyətli yanaşma ilə bağlı maarifləndirici proqramların inkişafı və digər şəhər sakinlərinin hüquqlarına hörmət edilməsidir.

Bütün bunlar yalnız ev heyvanı sahiblərinin rahatlığına deyil, ümumilikdə cəmiyyətin heyvanlara münasibətinə də birbaşa təsir göstərir. İt şəhər mühitinin adi bir hissəsinə çevrildikcə — parkda insanın yanında sakit şəkildə olduqda, sahibini kafedə müşayiət etdikdə, nəqliyyatda onunla birlikdə hərəkət etdikdə, küçədə qoşquda gəzdirildikdə — ətrafdakılarda yadlıq və təhlükə hissi tədricən azalır.

İnsanlar heyvanı təhlükəli, proqnozlaşdırılması çətin və ya ictimai qaydaya mane olan bir varlıq kimi qəbul etməyi dayandırırlar. Qorxunun yerini əvvəlcə vərdiş, daha sonra isə sakit və təbii qəbul tutur.

Məhz heyvanların ictimai məkanlarda müntəzəm və sivil şəkildə mövcudluğu sağlam birgəyaşayış mədəniyyətini formalaşdırır. Uşaqlar erkən yaşlardan itlərlə düzgün ünsiyyət qurmağı, sərhədləri anlamağı, canlıya hörmət etməyi və qəddarlıq göstərməməyi öyrənirlər.

Əvvəllər heyvanlara ehtiyatla yanaşan böyüklər zamanla görürlər ki, qoşquda olan tərbiyəli it təhlükə yaratmır, məsuliyyətli sahib isə vəziyyəti nəzarətdə saxlaya bilir. Beləliklə, narahatlıq, aqressiya və gündəlik dözümsüzlük səviyyəsi azalır.

Diqqətçəkən məqamlardan biri də odur ki, pet-friendly mədəniyyətin inkişaf etdiyi ölkələrdə — heyvan sahibləri üçün daha geniş imkanların mövcud olmasına və ümumilikdə ev heyvanlarının sayının daha çox olmasına baxmayaraq — bu mövzu ətrafında daimi ictimai qarşıdurma müşahidə edilmir. Kütləvi şikayətlər, panika və kəskin mübahisələr gözləniləndən xeyli azdır. Bunun səbəbi heyvanların mövcudluğunun normallaşması, aydın qaydaların, sahiblərin öhdəliklərinin, gəzinti üçün infrastrukturun mövcudluğu və qarşılıqlı maraqları nəzərə alma vərdişinin formalaşmasıdır. Yəni sistem işlədikdə, it də artıq qıcıqlandırıcı amilə çevrilmir.

Bundan əlavə, açıq və inklüziv şəhər mühiti heyvan sahiblərinin öz davranışına da müsbət təsir göstərir. İnsan ev heyvanı ilə parka çıxmaq, bir məkana daxil olmaq, nəqliyyatdan istifadə etmək imkanı əldə etdikdə, daha çox heyvanın tərbiyəsinə, sosiallaşmasına, təliminə və davranış qaydalarına əməl olunmasına diqqət ayırır. Əksinə, hər yerdə yalnız qadağalara əsaslanan model tətbiq olunduqda, məsuliyyətli yanaşmaya motivasiya da azalır.

Başqa sözlə, cəmiyyət ev heyvanlarını nə qədər tez-tez normal, nəzarətli və təbii kontekstdə görərsə, onlara münasibət də bir o qədər tolerant və sakit olur. Tədricən aqressiya azalır, stereotiplərin sayı minimuma enir və heyvanlarla davranış mədəniyyəti daha yetkin səviyyəyə yüksəlir.

"Pet-friendly" mühit sadəcə bir dəb və ya it sahiblərinin kaprizi deyil. Bu, müxtəlif sakin qruplarının maraqlarının nəzərə alındığı, humanist yanaşmanın gündəlik mədəniyyətin bir hissəsinə çevrildiyi müasir şəhərin göstəricisidir. Bakı hələ bu istiqamətdə ilk addımlarını atır, lakin bu addımlar olmadan paytaxt bir çox sakin üçün ev heyvanının sevinc yox, daimi məhdudiyyətə çevrildiyi şəhər olaraq qalmaq riski ilə üz-üzədir.