Bakıda başlayan yol, Avropada formalaşan elm: “Şöhrət” ordeni alan Məsud Aşina ilə müsahibə

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsində xidmətlərinə görə təltif etdiyi şəxslər arasında dünya miqyasında tanınan alim, nevroloq, Kopenhagen Universitetinin professoru Məsud Aşina da yer alır.

Ona verilən “Şöhrət” ordeni təkcə fərdi elmi nailiyyətlərin deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq elmi və humanitar nüfuzunun göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Bakıda formalaşmış tibbi təhsili Avropa elmi məktəbi ilə birləşdirən Məsud Aşina bu gün migren və baş ağrıları üzrə aparıcı beynəlxalq tədqiqat mərkəzlərinə rəhbərlik edir, elmi ictimaiyyətdə Azərbaycanı uğurla təmsil edir və diaspor fəaliyyətinə töhfə verir.

1news.az Məsud Aşina ilə söhbətində onun elmi yoluna, beynəlxalq uğurlarına, diaspor fəaliyyətinə və bu gün Azərbaycan elminin qlobal sistemdə tutduğu yerə dair baxışlarını təqdim edir.

- Şöhrət ordeni ilə təltif olunmağınızı hansı yolun və dəyərlərin nəticəsi hesab edirsiniz?

- Bu təltifi yalnız konkret elmi nailiyyətlərin deyil, uzun illər ərzində ardıcıl şəkildə qurulmuş peşəkar yolun və müəyyən dəyərlərə sadiqliyin qiymətləndirilməsi kimi qəbul edirəm. Elmi fəaliyyətimlə yanaşı, diaspora səviyyəsində gördüyüm işlər və YAŞAT Fondu çərçivəsində iştirakım da bu yolun ayrılmaz hissəsi olub. Mənim üçün əsas dəyərlər ardıcıllıq, məsuliyyət hissi, peşəkarlıq və çalışdığım sahələrdə real fayda yaratmaq cəhdi olub.

- Sizin bioqrafiyanızda Azərbaycanda tibb təhsili və Danimarkanın elmi məktəbi bir-birini necə tamamlayıb?

- Bakıda aldığım tibbi təhsil mənə güclü klinik düşüncə, xəstəyə praktik yanaşma və məsuliyyət hissi qazandırdı. Bu, sonrakı bütün mərhələlər üçün çox möhkəm baza oldu. Avropada isə elmi metodologiya, sübuta əsaslanan yanaşma, tədqiqatın planlaşdırılması və nəticələrin sistemli şəkildə təhlili ilə tanış oldum. Avropa elmi mühiti sual verməyi, şübhə etməyi və nəticələri daim yoxlamağı tələb edir. Zamanla bu iki yanaşma bir-birini tamamladı və həm klinik, həm də elmi baxımdan balanslı bir yanaşma formalaşdırdı.

- Migren tədqiqatlarında beynəlxalq tanınmaya aparan yol necə formalaşıb?

- Bu yol heç vaxt ani bir sıçrayış kimi formalaşmayıb. Uzun illər ərzində konkret elmi suallara fokuslanmaq, ardıcıl tədqiqat aparmaq və nəticələri beynəlxalq elmi müzakirələrə çıxarmaq əsas rol oynayıb. Beynəlxalq əməkdaşlıq mühitində işləmək, fərqli məktəblərlə dialoq qurmaq və tənqidə açıq olmaq bu prosesin ayrılmaz hissəsi olub. Zamanla bu yanaşma elmi ictimaiyyətdə etibar formalaşdırıb və tanınma da məhz bunun nəticəsi kimi gəlib.

- Sizi elmə uzun illər bağlı saxlayan əsas motivasiya nədir?

- Əsas motivasiya yalnız elmi maraq deyil, klinik praktikada hər gün gördüyüm real problemlərdir. Migren milyonlarla insanın həyat keyfiyyətini azaldan, amma uzun müddət yetərincə ciddiyə alınmayan bir xəstəlik olub. Xəstələrin gündəlik həyatında ağrının, iş qabiliyyətinin azalmasının və sosial məhdudiyyətlərin yaratdığı yükü yaxından görmək insana əlavə məsuliyyət hissi verir. Bu sahədə atılan kiçik addımların belə real insan həyatına təsir etdiyini bilmək uzunmüddətli motivasiyanın əsas mənbəyidir.

- Bu gün Azərbaycanın adı beynəlxalq elmi platformalarda hansı kontekstdə səslənir?

- Azərbaycanın adı beynəlxalq elmi platformalarda əsasən fərdi alimlər, konkret tədqiqat sahələri və şəxsi təşəbbüslər çərçivəsində səslənir. Bu, müəyyən mənada müsbət haldır, çünki potensialın mövcud olduğunu göstərir. Eyni zamanda bu, institusional və sistemli təmsilçiliyin hələ tam formalaşmadığını da göstərir. Mövcud əlaqələr əsasən layihə əsaslıdır və uzunmüddətli strategiya ilə dəstəklənməsi vacibdir.

- Xaricdə yaşayan azərbaycanlı alimlərin ölkə ilə əlaqələri necə gücləndirilə bilər?

- Bu əlaqələrin gücləndirilməsi üçün daha çox praktik və nəticəyə yönəlmiş mexanizmlərə ehtiyac var. Qısamüddətli, konkret məqsədli elmi layihələr, birgə tədqiqat proqramları və bilik mübadiləsi bu baxımdan daha effektiv ola bilər. Əsas məsələ əməkdaşlığın formal deyil, qarşılıqlı faydaya əsaslanmasıdır. Hər iki tərəfin real ehtiyaclarını nəzərə alan modellər daha davamlı nəticə verə bilər.

- Migren sahəsində hazırkı mərhələni necə xarakterizə edərdiniz?

- Hazırkı mərhələ migrenin bioloji mexanizmlərinin daha dərindən anlaşılması ilə xarakterizə olunur. Neyrobiologiya və molekulyar səviyyədə əldə edilən biliklər daha hədəfli və fərdiləşdirilmiş müalicə imkanları yaradır. Bu, sürətli və dramatik bir dəyişiklikdən çox, mərhələli şəkildə formalaşan yeni bir dövrdür. Elmi əsasların möhkəmlənməsi gələcək inkişaf üçün ciddi zəmin yaradır.

- Xaricdə elmi karyera qurmaq istəyən azərbaycanlı gənclər hansı çətinliklərlə üzləşirlər?

- Ən böyük çətinliklərdən biri uyğun elmi mühit tapmaq və uzunmüddətli perspektivdə plan qurmaqdır. Elmi karyera tez nəticə vermir və bu, xüsusilə gənc mərhələdə psixoloji baxımdan çətin ola bilər. Dil, mədəniyyət fərqləri və rəqabətli mühit də əlavə maneələr yaradır. Bu yolda səbr, ardıcıllıq və realist gözləntilər çox vacibdir.

- Azərbaycan elminin beynəlxalq elmi mühitə inteqrasiyası üçün nə çatışmır?

- Əsas ehtiyac sistemli yanaşma və davamlılıqdır. Beynəlxalq inteqrasiya birdəfəlik təşəbbüslərlə deyil, uzun illər ərzində formalaşan strategiya ilə mümkündür. Elmi infrastruktura, insan kapitalına və beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmlərinə paralel investisiya tələb olunur. Qısa müddətli nəticələrə fokuslanmaq əvəzinə, mərhələli inkişaf daha real yanaşmadır.

- Bu gün Azərbaycanla bağlı sizə ümid verən nədir?

- Son illərdə ölkənin iqtisadi inkişafı, iqlim məsələlərinə artan diqqəti və regionda dayanıqlılığa yönəlmiş yanaşması məndə ehtiyatlı, amma real ümid yaradır. Bu proseslər göstərir ki, uzunmüddətli düşüncə tərzi formalaşmağa başlayır. Əgər bu yanaşma ardıcıl şəkildə davam etdirilərsə, həm elmi, həm də institusional səviyyədə müsbət nəticələrin əldə olunacağına inanmaq üçün əsaslar var.

Kəmalə Məmmədova