Milli qurtuluşdan qələbə dövrünə: niyə 15 iyun bu gün Azərbaycan üçün aktual olaraq qalır
Gənc nəsil azərbaycanlılar üçün 1993-cü ilin iyun hadisələri uzaq tarix kimi görünə bilər. Bu gün Azərbaycan güclü orduya, sabit iqtisadiyyata, artan beynəlxalq nüfuza və tam bərpa olunmuş suverenliyə malik dövlətdir. Bununla belə, məhz bu günün nailiyyətləri 15 iyun — Milli Qurtuluş Gününün əhəmiyyətini həqiqətən dərk etməyə imkan verir.
Azərbaycan 1990-cı illərin əvvəllərində müasir tarixində ən ciddi sınaqlardan birini keçməli oldu. Ermənistanın hərbi təcavüzü, siyasi böhran, iqtisadi tənəzzül, ölkə daxilində vəziyyətə nəzarətin itirilməsi və vətəndaş qarşıdurması təhlükəsi respublikanın gələcəyini sual altına qoydu.
Bu gün təsəvvür etmək çətindir ki, müstəqilliyin bərpasından cəmi bir neçə il sonra Azərbaycan parçalanma həddinə çatdı. Dövlət institutları zəif idi, iqtisadiyyat dərin böhranda idi və Azərbaycan ərazilərinin davam edən işğalı fonunda cəmiyyət sabahına inamını sürətlə itirirdi.
Məhz bu dövrdə Azərbaycan xalqı respublikanın inkişafının ən uğurlu səhifələri ilə bağlı təcrübəyə, strateji düşüncəyə və dövlətçilik yanaşmasına malik siyasi liderə müraciət etdi.
Heydər Əliyevin ölkəyə rəhbərliyə qayıdışı sadəcə kadr dəyişikliyi deyildi. Əslində söhbət xaosla dövlətçilik arasında seçim gedirdi.
Təsadüfi deyil ki, Heydər Əliyev qayıdışından sonra ilk çıxışlarından birində demişdi: «Mənim həyatım və fəaliyyətim yalnız Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunmasına, ölkəmizi bu ağır vəziyyətdən çıxarmağa həsr olunacaq». Bu sözlər sonradan müasir Azərbaycan dövlətinin qurulmasının siyasi proqramına çevrildi.
Sonrakı illərdə sabit idarəetmə sisteminin əsasları yaradıldı, ictimai-siyasi sabitlik təmin edildi, müasir xarici siyasət formalaşdırıldı və ölkənin iqtisadi inkişafının təməli qoyuldu. Məhz bu dövrdə Azərbaycanın neft strategiyası müəyyən edildi və «Əsrin müqaviləsi»nin imzalanması dövlətin tarixində yeni səhifə açdı, Azərbaycanı regionun və Avropanın əsas enerji tərəfdaşlarından birinə çevirdi.
Lakin Milli Qurtuluş Gününün bu günki əhəmiyyəti yalnız 1990-cı illərin hadisələri ilə ölçülmür. Əgər o vaxt əsas vəzifə dövlətçiliyi qorumaq idisə, bu gün Azərbaycan bu tarixi seçimin nəticələrini nümayiş etdirir.
2020-ci il Vətən müharibəsində qələbə nəticəsində ərazi bütövlüyünün bərpası güclü dövlətin ən mürəkkəb milli vəzifələri həll edə biləcəyinin tarixi təsdiqi oldu. Bir çox ekspertlər haqlı olaraq qeyd edirlər ki, bu qələbənin təməli hələ döyüşlər başlamazdan əvvəl — 1993-cü ildə başlanmış müasir dövlətçiliyin qurulması prosesində qoyulmuşdur. Lakin otuz ildən artıq əvvəl başlanmış yolun bəlkə də ən mühüm nəticəsi müstəqil və güclü Azərbaycan ideyası ətrafında birləşmiş cəmiyyətin formalaşması oldu.
Əgər 1990-cı illərin əvvəllərində ölkənin əsas problemlərindən biri daxili parçalanma idisə, bu gün əsas nailiyyətlərdən biri milli birlikdir. 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycanda yaşayan bütün millətlərin və konfessiyaların nümayəndələri Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev ətrafında, ordu və işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi milli ideyası ətrafında birləşdilər. O tarixi günlərdə bütün xalq vahid cəbhə kimi çıxış edərək dünyaya vətənpərvərlik, həmrəylik və vətəndaş məsuliyyəti nümunəsi nümayiş etdirdi. Məhz bu birlik Böyük Qələbənin ən mühüm əsaslarından biri oldu.
Azad edilmiş Qarabağ, Böyük Qayıdışın genişmiqyaslı proqramı, yeni şəhər və kəndlərin tikintisi, mədəni və dini irsin bərpası, müasir nəqliyyat və enerji layihələrinin işə salınması, Orta Dəhlizin inkişafı və Azərbaycanın regional logistika mərkəzlərindən birinə çevrilməsi — bütün bunlar otuz ildən çox əvvəl qoyulmuş dövlətçiliyin nəticəsidir.
Milli Qurtuluş Gününün bu günki əsas mənası da bundadır. 1993-cü ildə söhbət dövlətçiliyin qorunmasından gedirdi. 2020-ci ildə — ərazi bütövlüyünün bərpasından. Bu gün — azad edilmiş ərazilərin inkişafından, suverenliyin möhkəmləndirilməsindən və Azərbaycanın regionun aparıcı siyasi və iqtisadi mərkəzlərindən birinə çevrilməsindən gedir.
Xüsusilə rəmzi xarakter daşıyır ki, Heydər Əliyevin əsas arzularından biri — Qarabağı azad görmək gerçəkləşdi. Şuşanın azad edilməsindən sonra Prezident İlham Əliyev demişdi: «Mən xoşbəxt adamam, çünki atamın vəsiyyətini yerinə yetirdim». Bu sözlərdə təkcə dövlət kursunun tarixi davamlılığı deyil, həm də Azərbaycan xalqının çoxillik milli istəklərinin təcəssümü əks olundu.
Buna görə də Milli Qurtuluş Günü yalnız aradan qaldırılmış böhranın xatirəsi deyil. Bu, dövlətçiliyin qiymətini, milli birliyin və strateji liderliyin vacibliyini xatırladan gündür. Bu, keçmişi bu günlə birləşdirən və Azərbaycanın parçalanma təhlükəsindən güclü, müstəqil və nüfuzlu dövlət statusuna qədər keçdiyi yolu görməyə imkan verən tarixdir.
1993-cü ilin iyun hadisələrindən 33 il sonra Milli Qurtuluş Gününün əhəmiyyəti azalmır. Əksinə, yeni qlobal çağırışlar şəraitində o, Azərbaycan dövlətçiliyinin dayanıqlığının, milli birliyin və ölkənin öz gələcəyinə inamının rəmzi olaraq qalır.
Anastasiya Lavrina
«Yeni Azərbaycan» partiyasının Gənclər Şurasının üzvü, ADA Universitetinin İnkişaf və Diplomatiya İnstitutunun elmi tədqiqatçısı
