Çox söz, sıfır sübut: 31 Concept şirkəti Four Seasons-da mövcud olmayan texnologiyanı necə təqdim etdi?
Yalnız 2024-cü ildə qeydiyyatdan keçmiş 31 Concept şirkəti Bakıdakı Four Seasons otelində dəb-dəbəli təqdimat keçirərək internetdə məlumatı demək olar ki olmayan nəzarət məhsulunu nümayiş etdirib. Bu, «fantom startapın udulması» da daxil olmaqla, narahatlıq doğuran qanunauyğunluğun yalnız bir hissəsidir.
Fevralın 3-də Four Seasons otelinin böyük zalında kristal çilçıraqların altında Bakı biznes elitasına şəbəkə nəzarəti sahəsində «gələcəyin texnologiyası» təqdim edildi.
Təqdim olunan məhsul — «Odun.One», şifrlənmiş internet trafikinin monitorinqi üçün inqilabi texnologiya kimi təsvir edilir. Şirkətin özü isə Dubay startapı olan 31 Concept nəzarət texnologiyalarında inqilab etdiyini iddia edir.
Təqdimata Azərbaycan televiziyasının ən tanınmış simalarından biri olan peşəkar aparıcı Ceyhun Əli rəhbərlik edirdi.
Lakin bir kiçik problem var: təqdim olunan məhsul sanki mövcud deyil.
1news.az-ın araşdırması göstərdi ki, Odun.One-ın veb-saytı yoxdur (URL istifadəçiləri şirkətin saytına yönləndirir). Mövcud texniki sənədləşdirmə yoxdur. Məhsul spesifikasiyası yoxdur. Qiymət siyahısı yoxdur. Hətta sadə bir lendinq səhifəsi belə yoxdur.
«Inqilabi» imkanlara malik olduğunu iddia edən və texnologiyaların ən həssas sektorlarından birində — nəzarət və izləmə sahəsində fəaliyyət göstərən şirkət üçün bu cür baza məlumatın olmaması fundamental sual doğurur: müştərilərə dəqiq nə təklif olunur?
Odun.One isə yalnız narahat edici qanunauyğunluğun başlanğıcıdır.
[Foto: Odun.One-un Bakıdakı Four Seasons otelində təqdimi (mənbə: aparıcı Ceyhun Əlinin Facebook səhifəsi)]
Heç yerdən peyda olan şirkət
31 Concept 2025-ci ildə «gizli rejim»dən çıxaraq cəsarətli iddialarla özünü elan etdi: süni intellekt əsaslı şəbəkə təhlili, şifrlənmiş trafiki deşifrləmədən yoxlama qabiliyyəti, sahənin aparıcı oyunçuları ilə tərəfdaşlıq və adı açıqlanmayan «strateji investordan» 6 milyon dollar maliyyələşdirmə.
Şirkətin rəhbərliyi legitim görünür.
Baş direktor Mişa Xanin MIT Sloan School of Management diplomunun və texnologiya sahəsində otuz illik təcrübəsinin olduğunu bildirir (2020-ci ildəki bir nəşrdə o, «inqilabi Blockchain as a Service provayderin» baş direktoru və qurucusu adlandırılıb, lakin həmin şirkətin veb-saytı məhsul və müştərilər haqqında ətraflı məlumat ehtiva etmir).
[Foto: Mişa Xanin (mənbə: Seed Group-un Youtube kanalı)]
Texniki direktor Boris Haysman Almaniyada təhsil alıb və əvvəlki layihələrdə Xaninlə birlikdə çalışıb. Hər ikisi LinkedIn-də kifayət qədər geniş əlaqə şəbəkəsi olan aktiv profillər aparır.
Bakıda təqdim olunan məhsul təklifi konkret bazara yönəlib: şəbəkə trafikinə nəzarət etmək istəyən hökumətlər, hüquq-mühafizə orqanları, tənzimləyicilər və telekom operatorları.
Azərbaycan Xaninin şirkəti üçün strateji bazar təşkil edir. Avqustda 31 Concept Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada tanınan yerli İKT provayderlərdən biri ilə tərəfdaşlıq elan etdi. Oktyabrda şirkət Bakıda keçirilən və nazirliklərin, telekom şirkətlərinin və dövlət qurumlarının nümayəndələrinin iştirak etdiyi kibermüdafiə tədbiri olan CIDC 2025 sərgisində iştirak etdi.
Fevralın 3-də Four Seasons-da keçirilən tədbir şirkətin bu bazarda mövqelenməsində növbəti addım oldu.
Lakin şirkətin mahiyyətinə dair suallar aylarla yığılırdı.
Baş tutmamış udma?
2025-ci ilin sentyabrında 31 Concept mühüm bir mərhələni elan edən press-reliz yayımladı: «AI-nativ məlumat itkisinin qarşısının alınması» üzrə ixtisaslaşmış Kanada süni intellekt şirkəti kimi təsvir olunan «Xynthor AI Software Inc.»-in «strateji alınması».
Açıqlama standart korporativ üslubda hazırlanmışdı: Xynthor-un «pioner Sİ imkanları» 31 Concept-in platformasına inteqrasiya olunmalı və onların texnoloji liderliyini sürətləndirməli idi. Bu, bazara böyüyən və ciddi şirkət siqnalı göndərməli olan xəbər idi.
🌐Bu yazını başqa dillərlərdə də oxuya bilərsiniz:
Lakin ciddi narahatlıq doğuran bir fakt var: Xynthor AI, görünür ki, heç vaxt mövcud olmayıb.
Onun veb-saytı xynthor.com işləmir. LinkedIn-də şirkət səhifəsi yoxdur. Kanada korporativ reyestrlərində qeyd yoxdur. Ciddi Kanada texnologiya KİV-lərində heç bir xəbər yoxdur. Heç bir keçmiş əməkdaş profilində Xynthor AI-ı göstərmir. Arxiv veb-səhifələri yoxdur, texniki məqalələr yoxdur, konfrans çıxışları yoxdur.
Xynthor AI-ın nə vaxtsa mövcud olduğuna dair yeganə sübut — 31 Concept-in pullu KİV-lər vasitəsilə yayılmış özünün udma haqqında press-relizidir.
Real şirkətlər digər şirkətləri udduqda həmişə izlər qalır — qeydiyyat sənədləri, keçmiş əməkdaşlar, arxivlənmiş veb-saytlar, sahə xəbərləri. Burada isə — heç nə.
Kompleks yoxlama aparan potensial müştərilər üçün bu, aşkar sual qoyur: əgər şirkətin iddia etdiyi udmanı təsdiq etmək mümkün deyilsə, korporativ tarixçədə başqa nə yoxlamaya tab gətirməyə bilər?
Pullu press-relizlər üzərində qurulmuş media varlığı
Yeddi aylıq ictimai mövcudiyyəti ərzində 31 Concept əhəmiyyətli onlayn varlıq formalaşdırıb. Google axtarışı Investing.com, Yahoo Finance, MarketScreener və sahə resursları kimi platformalarda onlarla məqalə göstərir.
Lakin istisnasız olaraq hər bir məqalə pullu press-reliz yayım servislərinə — ACCESS Newswire və ACN Newswire-a gedib çıxır. Bu servislər müştərinin ödədiyi istənilən kontenti dərc edir və sonra o, redaksiya yoxlamasının olmadığını açıq bildirən aqreqator saytlarda avtomatik sindikat olunur.
Müstəqil texnoloji nəşrdən bir məqalə belə yoxdur. Kibermüdafiə mütəxəssislərindən bir texniki baxış belə yoxdur. Bir analitik hesabat belə yoxdur. Bir jurnalist araşdırması belə yoxdur. Təsdiqlənə bilən bir müştəridən bir rəy və ya keys belə yoxdur.
Bütün məqalələrdəki bütün sitatlar 31 Concept-in öz rəhbərliyinə məxsusdur.
Bu jurnalistika deyil. Bu, jurnalistika formatında təqdim olunan marketinqdir.
Müqayisə üçün: kibermüdafiə sahəsində legitim startaplar reputasiyanı sahə ekspertləri tərəfindən təhlil edilən texniki nəşrlər, resenziyalaşdırılmış konfrans çıxışları, ölçülə bilən nəticələrlə müştəri tətbiqləri, Dark Reading və ya Krebs on Security kimi nəşrlərdə yazılar, Gartner və ya Forrester səviyyəli şirkətlərin analitikaları vasitəsilə qururlar.
31 Concept belə orqanik təsdiqdən heç birini yarada bilməyib.
Heç kəsin görmədiyi Sinqapur konfransı
Şirkətin materiallarına görə, 31 Concept keçən il iyulda Sinqapurda ISS Asia 2025-də beynəlxalq debüt edib — qanuni dinləmə və nəzarət texnologiyalarına fokuslanmasına görə bəzən «dinləyicilər balı» adlandırılan böyük təhlükəsizlik konfransı.
Lakin şirkət konfransın rəsmi proqramında və eksponentlər siyahısında görünmür.
31 Concept-in izahı: onların təqdimatı «xüsusi olaraq hökumət, tənzimləyici və hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri üçün nəzərdə tutulmuş bağlı sessiya» çərçivəsində keçib. Bu, iddianı yoxlanması mümkün olmayan hala rahatlıqla gətirir.
Böyük təhlükəsizlik konfransları yüzlərlə iştirakçı, KİV nümayəndəsi və rəqib tərəfindən sosial şəbəkələrdə geniş işıqlandırılır. ISS Asia 2025 də istisna deyildi — LinkedIn və Twitter fotolar, stend ziyarətləri və çıxış müzakirələri ilə dolu idi.
31 Concept istisna olmaqla. Heç bir iştirakçı onları qeyd etmədi. Stend və ya sessiyadan heç bir foto üzə çıxmadı. İştirakin müstəqil təsdiqi yoxdur. Yalnız ACCESS Newswire kimi servislər vasitəsilə yayılmış pullu PR materialları.
Qanunauyğunluq izlənir: yoxlamanı istisna edəcək şəkildə təqdim olunan səs-küyülü iddialar.
Onlar əslində nə satırlar?
Şirkətin materiallarına görə, 31 Concept-in texnoloji paketi aşağıdakıları əhatə edir:
• InsightX AI — şəbəkə trafikini, «hətta şifrlənmiş olsa belə», yoxlamaq və təsnifat etmək qabiliyyəti iddia olunur.
• InvestigateX — şəbəkə forenzika və qanuni dinləmə kimi təsvir edilir.
• MobilityX — abunəçilərin mobilliyinin izlənməsi iddia olunur.
• ComplianceX — normativ uyğunluq üçün məlumat saxlama kimi təsvir edilir.
Bunlar nəzarət və izləmə texnologiyalarıdır. Marketinq hökumət qurumlarına və telekomlara şifrlənmiş kommunikasiyalar üzərində «görünürlüyü bərpa etməyə» imkan verməyi vurğulayır — dəqiq monitorinq və nəzarət üçün lazım olan.
Lakin texniki iddiaları müstəqil olaraq təsdiq etmək mümkün deyil. Heç bir müstəqil test nəticəsi dərc edilməyib. Texniki arxitektura açıqlanmayıb. Resenziyalaşdırma yoxdur.
Hökumətlərin sistemlərin elan olunduğu kimi işlədiyini və təhlükəsizlik zəiflikləri yaratmadığına əmin olmalı olduğu nəzarət texnologiyaları üçün bu cür validasiyanın olmaması xüsusi narahatlıq doğurur.
Odun.One müəmması
Bu bizi yenidən Four Seasons Baku təqdimatına qaytararır.
«Odun.One» fevralın 3-ü tədbirinin anonsunun mərkəzi elementi idi. Lakin məhsulun heç bir onlayn varlığı yoxdur. odun.one domeni, görünür ki, qeydiyyatdan keçib, lakin bu ünvanda məhsul səhifəsi yoxdur (ziyarətçilər 31 Concept saytının əsas səhifəsinə yönləndirilir). Spesifikasiya yoxdur. Texniki sənəd yoxdur. Hətta reklam broşürü belə yoxdur.
Şəbəkədə yeganə qeyd 31 Concept-in MWC Barcelona 2026 tədbirində eksponent profilində üzə çıxır, burada «Odun.One» texnologiya kateqoriyaları arasında göstərilib — amma yenə də bunun nə olduğu izah edilmədən.
Vəziyyət absurddur: Bakının ən bahalı meydanlarından birində potensial müştərilərə təqdimata hazır olan məhsulun həmin müştərilərin onu qiymətləndirməsi üçün lazım olan hətta baza sənədləşdirməsi belə yoxdur.
Odun.One nədir — məhsulun adı? Platformanın rebrendinqi? Mövcud texnologiyanın bazar adaptasiyası? Şirkətdən kənarda, görünür ki, heç kim bilmir.
Kompleks yoxlama problemi
Təklif olunan texnologiyaların alınmasını nəzərdən keçirən Azərbaycan institutları — dövlət qurumları, telekomlar, banklar üçün 31 Concept kompleks yoxlama (due diligence) baxımından ciddi problem təşkil edir.
Bu cür sistemlər xüsusi həssas alışlardır. Onlar elan olunduğu kimi işləməlidir (əks halda təhlükəsizlik əməliyyatları uğursuz olacaq). Onlar qorunmalıdır (əks halda zəifliklər yaranacaq). Onlar etibarlı təchizatçılardan gəlməlidir (əks halda məlumat kompromisi və ya gizli bekdorlar riski yaranacaq).
Standart satınalma yoxlaması tələb edir: müstəqil texniki sınaq, təsdiq oluna bilən müştəri referansları, maliyyə şəffaflığı, normativ uyğunluq sənədləşdirməsi, aydın xidmət şərtləri və məlumatların emalı siyasəti.
31 Concept bunların heç birini açıq şəkildə təqdim etməyib. Bu məlumatı almaq yükü potensial müştərilərin üzərinə düşür — bu məlumatın mövcud olduğu şərti ilə.
Fevralın 3-ü tədbiri yüksək profilli aparıcısı və dəb-dəbəli məkanı ilə Azərbaycan bazarını fəth etmək üçün ciddi niyyətdən xəbər verir. Lakin niyyət həmişə reallıq demək deyil. Aktiv marketinq isə müvəffəqiyyət zəmanəti deyil.
Bu nə deməkdir
31 Concept həqiqətən də sadəcə hələ müstəqil təsdiq almamış real texnologiyaya malik erkən mərhələdə olan legitim startap ola bilər. Təsisçilərin keçmişi texniki ekspertizaya işarə edir. Azərbaycan şirkəti ilə tərəfdaşlıq bəzi tanınmış oyunçuların onları ciddi qəbul etdiyini göstərir.
Lakin davranış modeli — fantom udma, jurnalistika kimi təqdim olunan pullu press-relizlər, yoxlanılması mümkün olmayan konfrans iştirak iddiaları, sənədləşdirilməmiş məhsullar üçün dəb-dəbəli tədbirlər — uğurun görünüşünü mükəmməl mənimsəmiş, lakin onun mahiyyətini nümayiş etdirməmiş şirkətə işarə edir.
Nəzarət və izləmə texnologiyalarında «sahə liderliyi» iddiasında olan gənc startap üçün marketinq ilə təsdiq oluna bilən reallıq arasındakı uçurum heyrətamiz deyil.
Azərbaycan qərar qəbul edənləri üçün sual sadədir: bu, kritik təhlükəsizlik infrastrukturu qurmaq üçün əsasdırmı?
Four Seasons-da gözəl təqdimat bu suala cavab vermir.
Cavab yalnız dəqiq kompleks yoxlama verə bilər.
First News Analitik Şöbəsi şirkətin rəsmi saytı vasitəsilə şərh almaq üçün 31 Concept ilə əlaqə saxlayıb. Şirkət qaldırılan suallara cavab verərsə, məqalə yenilənəcək.
