ABŞ və İran atəşkəs barədə razılığa gəldilər: bölgədə müharibə başa çata bilər

ABŞ prezidenti Donald Tramp aprelin 7-də axşam saatlarında İranla iki həftəlik atəşkəs elan edib — bu, öz ultimatumunun bitməsinə iki saatdan az qalmış baş verib.

Həmin gün səhər o, Tehran Ormuz boğazını açmasa, “bütöv bir sivilizasiyanın bu gecə öləcəyi” barədə xəbərdarlıq etmişdi.

Bu necə baş verdi

Əsas rolu Pakistan oynayıb. Məhz Pakistanın baş naziri Şehbaz Şərifin və feldmarşal Asim Munirin xahişi ilə Tramp zərbələri dayandırmağa razılaşıb.

Şərif razılaşmanın əldə olunduğunu elan edərək, bunu hər iki tərəfin “möhtəşəm müdrikliyi”nin nəticəsi adlandırıb və ABŞ və İran nümayəndə heyətlərini aprelin 10-da İslamabadda danışıqları davam etdirmək üçün dəvət edib.

Öz növbəsində, İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Araqçi ölkənin Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası adından rəsmi bəyanat dərc edib. Bəyanatda deyilir ki, əgər İrana qarşı hücumlar dayandırılarsa, İran silahlı qüvvələri müdafiə əməliyyatlarını dayandıracaq. Bundan əlavə, iki həftə ərzində Ormuz boğazı vasitəsilə gəmilərin təhlükəsiz keçidi İran hərbçiləri ilə koordinasiya şərtilə təmin ediləcək.

Şərtlər və fikir ayrılıqları

Tramp boğazın “tam, dərhal və təhlükəsiz” şəkildə açılmasında israr edib. İranın “texniki məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla” keçid formulası Vaşinqtonun tələblərini tam şəkildə ödəyib-ödəmədiyi sualını açıq qoyur.

İranın Milli Təhlükəsizlik Şurası xüsusilə vurğulayıb ki, atəşkəs müharibənin bitməsi demək deyil. “Əllərimiz hələ də tətiqdədir”, — bəyanatda qeyd olunub.

İran tərəfi həmçinin 10 bəndlik planının xülasəsini qismən açıqlayıb.

Açıqlanan bəndlərdən belə nəticə çıxır ki, Tehran Ormuz boğazı üzərində nəzarəti, “Müqavimət Oxu”na qarşı müharibənin dayandırılmasını, Amerika qoşunlarının bölgədən çıxarılmasını, hərbi ziyan üçün tam kompensasiya ödənilməsini, həmçinin ABŞ, BMT Təhlükəsizlik Şurası və MAQATE tərəfindən bütün sanksiyaların ləğvini və İran aktivlərinin xaricdə dondurulmasının dayandırılmasını tələb edir.

Qeyd olunmalıdır ki, planda ölkənin nüvə proqramı ilə bağlı heç bir öhdəlik yoxdur. Sənədin tam mətni rəsmi olaraq dərc edilməyib.

İsrailin mövqeyi

İsrail Trampın İrana zərbələri dayandırma qərarını dəstəkləyib, lakin baş nazir Netanyahunun sözlərinə görə, atəşkəs Livana şamil edilmir və burada İsrail “Hizbullah”a qarşı əməliyyatları davam etdirir.

Bazarların reaksiyası

Neft fyuçersləri təxminən 8% ucuzlaşaraq 117 dollardan 103 dollara düşüb. S&P 500 fyuçersləri 1,6%-dən çox, Nasdaq 1,8%, Dow Jones fyuçersləri isə 700 punktdan çox artıb.

Bundan sonra nə olacaq

Axios-un mənbələrinə görə, aprelin 10-da İslamabadda keçiriləcək danışıqlarda Amerika nümayəndə heyətinə, ehtimal ki, vitse-prezident Cey Di Vens başçılıq edəcək. İranın Milli Təhlükəsizlik Şurası danışıqlar uğurlu olarsa, atəşkəsin iki həftədən artıq uzadılmasının mümkünlüyünü qəbul edib.

ABŞ, İsrail və İran arasında müharibə 2026-cı il fevralın 28-dən davam edir.