Sülh yolunda əsas maneə: Bakı nə üçün İrəvandan yeni konstitusiya gözləyir və Ankaranın bununla nə əlaqəsi var

Uzun illər davam edən münaqişənin başa çatmasından sonra Cənubi Qafqazda formalaşan de-fakto sülh mühiti hələ də hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilməyib.

Bakı sülh sazişinin imzalanması üçün əsas şərt kimi Ermənistan Konstitusiyasında islahatların aparılmasını göstərir. Azərbaycan hesab edir ki, qonşu ölkənin əsas qanununda Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarını əks etdirən müddəalar qüvvədə qaldığı müddətdə imzalanacaq hər hansı saziş uzunmüddətli hüquqi təminata malik ola bilməz.

Bakıdan mesaj: de-fakto sülhdən hüquqi təminata

Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Türkiyənin "Haber Global" televiziya kanalına müsahibəsində rəsmi Bakının mövqeyini bir daha açıqlayıb.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Ermənistanda gedən daxili siyasi prosesləri diqqətlə izləyir və yeni Konstitusiya üzərində işlərin başlanmasına dair verilən siqnalları müsbət qiymətləndirir.

Rəsmi Bakının mövqeyi dəyişməz olaraq qalır. Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ehtiva edən müddəalar və istinadlar tamamilə çıxarılmalıdır. Azərbaycan hesab edir ki, Ermənistanın hüquqi bazası beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğunlaşdırıldıqdan sonra sülh müqaviləsinin imzalanması üçün heç bir maneə qalmayacaq.

Hikmət Hacıyev vurğulayıb ki, regionda artıq faktiki olaraq sülh mövcuddur və əsas məqsəd bu vəziyyəti hüquqi sənədlə təsbit etmək, gələcəkdə mümkün revanşist meyillərin qarşısını almaqdır.

Prezidentin köməkçisi Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığına da toxunaraq bildirib:

"Türkiyənin olmadığı masada Azərbaycan var, Azərbaycanın olmadığı masada isə Türkiyə var".

Onun sözlərinə görə, iki ölkənin strateji maraqlarına zidd istənilən addım birgə və qətiyyətli mövqe ilə qarşılanacaq.

İrəvandan mesaj: Yeni Konstitusiya ilin sonuna qədər təqdim ediləcək

Bakının tələbləri fonunda İrəvandan da Konstitusiya islahatlarına hazırlıqla bağlı mesajlar gəlir. Ermənistan hakimiyyəti bunu daxili siyasi zərurət kimi təqdim edir.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan jurnalistlərə açıqlamasında yeni Konstitusiya layihəsinin cari ilin sonunadək ictimaiyyətə təqdim ediləcəyini bildirib.

O qeyd edib ki, layihənin dəqiq təqdimat tarixini demək mümkün olmasa da, sənəd mütləq ilin sonuna qədər açıqlanacaq.

Ermənistan hakimiyyəti layihənin gecikməsini parlament seçkiləri ilə əlaqələndirərək bildirib ki, əvvəlcə seçki prosesi başa çatdırılmalı, daha sonra isə bu həssas sənəd üzrə ictimai müzakirələr aparılmalıdır.

Ermənistanın siyasi və ekspert dairələri də etiraf edirlər ki, yeni Konstitusiyanın hazırlanması mürəkkəb prosesdir. Əsas mübahisə doğuran məsələ qüvvədə olan Konstitusiyanın preambulasında 1990-cı il Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edilməsidir. Həmin sənəddə "Ermənistan və Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsi" ideyasına yer verilməsi Azərbaycan tərəfindən ciddi hüquqi problem kimi qiymətləndirilir.

Konstitusiya məsələsi niyə bu qədər vacibdir?

Azərbaycanın Konstitusiya məsələsində israrlı mövqeyi hüquqi əsaslara söykənir.

Beynəlxalq hüquqa görə, dövlətlərarası müqavilələr mühüm hüquqi qüvvəyə malik olsa da, bir çox ölkələrdə Konstitusiya ali hüquqi akt hesab edilir. Bu səbəbdən Konstitusiyada ərazi iddialarını ehtiva edən müddəaların saxlanılması gələcəkdə sülh sazişinin hüquqi qüvvəsinin mübahisələndirilməsi riskini yarada bilər.

Rəsmi Bakı hesab edir ki, gələcəkdə Ermənistanın hər hansı siyasi rəhbərliyi və ya Konstitusiya Məhkəməsi məhz bu müddəalara istinad edərək sülh sazişinin Konstitusiyaya zidd olduğunu iddia edə bilər.

Bundan əlavə, regionda nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin tam açılması və münasibətlərin normallaşması üçün Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin də hüquqi baxımdan tənzimlənməsi vacib hesab olunur.

Azərbaycanın mövqeyinə görə, Ermənistanın hüquqi bazasından ərazi iddiaları və revanşist məzmunlu müddəalar çıxarılmadan imzalanacaq istənilən saziş siyasi şəraitdən asılı olan müvəqqəti razılaşma xarakteri daşıyacaq.

Gözləntilər

Ermənistanın yeni Konstitusiya layihəsinin ilin sonuna qədər təqdim ediləcəyi ilə bağlı vəd sülh prosesi baxımından mühüm mərhələ hesab olunur.

Əgər layihədə qonşu dövlətlərə qarşı ərazi iddialarını əks etdirən müddəalar aradan qaldırılarsa, bu, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması üçün real hüquqi zəmin yarada bilər.

Bununla yanaşı, sənədin referendum yolu ilə qəbul edilməsi Ermənistan hakimiyyəti qarşısında ciddi siyasi və ictimai konsolidasiya vəzifəsi qoyur.

Azərbaycan isə mövqeyini dəyişmir. Rəsmi Bakı hesab edir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh yalnız dövlətlərin ərazi bütövlüyünün və sərhədlərinin qarşılıqlı, qeyd-şərtsiz tanınması, eləcə də gələcək ərazi iddialarına hüquqi əsas verən bütün müddəaların aradan qaldırılması ilə mümkün ola bilər.