Prezidentin çıxışında diqqət çəkən mesajlar: Azərbaycan öz tarixi və mədəni irsini necə dünyaya çatdırmalıdır? – MÜSAHİBƏ

Prezident İlham Əliyevin ötən gün səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın tarixi-mədəni irsi, Türk dünyası və İslam həmrəyliyi, Qarabağ həqiqətləri və regionda formalaşan yeni reallıqlarla bağlı mühüm mesajlarla yadda qalıb.

Dövlət başçısı Azərbaycanın dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi böyük şəxsiyyətlərdən danışmaqla yanaşı, ölkəmizin həm Türk dünyasının, həm də Qafqazın ayrılmaz hissəsi olduğunu vurğulayıb.

Çıxışda İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi istiqamətində Azərbaycanın həyata keçirdiyi praktiki addımlara da diqqət çəkilib. Qarabağ mövzusuna toxunan Prezident 30 illik işğalın ağır nəticələrini, Xocalı soyqırımını və Azərbaycan xalqının mədəni-dini irsinə qarşı törədilən dağıntıları xatırladıb.

Dövlət başçısı eyni zamanda işğal dövründə beynəlxalq təşkilatların nümayiş etdirdiyi ikili standartları, Azərbaycana qarşı sonrakı təzyiqləri və ədalətsiz yanaşmaları diqqətə çatdırıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi ilə yeni mərhələnin başlandığını bildirən Prezident Böyük Qayıdış və Qarabağın dirçəldilməsi prosesindən də danışıb.

Azərbaycan sülh prosesini dəstəklədiyini bəyan etsə də, işğal dövründə baş verənləri unutmur və unutmayacağını açıq şəkildə bildirir. Bəs Prezidentin səsləndirdiyi bu mesajlar hansı siyasi və tarixi məqamları özündə ehtiva edir? Mövzu ilə bağlı Milli Məclisin deputatı Şahin Seyidzadə ilə danışdıq.

-  Azərbaycan xalqının dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi böyük şəxsiyyətlərin yaradıcılığının dünyada tanıdılması üçün hansı addımlar atılmalıdır?

- Azərbaycanın Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi, Məhəmməd Füzuli, Şah İsmayıl Xətai və digər görkəmli şəxsiyyətlərinin irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün ilk növbədə elmi tədqiqatların genişləndirilməsi vacibdir. Bu şəxsiyyətlərin əsərlərinin müxtəlif dillərə yüksək keyfiyyətli tərcüməsi, onların yaradıcılığı ilə bağlı beynəlxalq elmi konfransların və simpoziumların keçirilməsi mühüm nəticələr verə bilər.

Bununla yanaşı, rəqəmsal imkanlardan daha geniş istifadə etmək mümkündür. Əsərlərin elektron kitabxanalar, açıq məlumat bazaları, virtual sərgilər və beynəlxalq təhsil platformalarında yerləşdirilməsi onların daha geniş auditoriyaya çatmasına şərait yaradar. Xarici universitetlərdə Azərbaycan ədəbiyyatı və fəlsəfəsinə dair xüsusi kursların, tədqiqat proqramlarının və təqaüdlərin yaradılması da bu istiqamətdə faydalı ola bilər.

Əsas məqsəd yalnız bu şəxsiyyətləri tanıtmaq deyil, onların irsinin dünya elmi və mədəniyyət dövriyyəsinə daxil edilməsidir. Bunun üçün beynəlxalq alimlərin, tərcüməçilərin, muzeylərin, kitabxanaların və mədəniyyət institutlarının iştirakı ilə uzunmüddətli əməkdaşlıq proqramları daha səmərəli nəticə verə bilər.

- Azərbaycanın mədəni irsinin Türk dünyasında və İslam ölkələrində daha geniş tanıdılması üçün hansı layihələr həyata keçirilə bilər?

- Bu istiqamətdə ortaq mədəni layihələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türk dövlətləri və İslam ölkələri ilə birgə ədəbiyyat festivalları, incəsənət sərgiləri, film həftələri, musiqi tədbirləri və kitab sərgilərinin keçirilməsi Azərbaycanın mədəni irsinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına kömək edə bilər. Digər mühüm istiqamət ortaq tarixi və mədəni irsin araşdırılmasıdır. Azərbaycan alimlərinin digər ölkələrin tədqiqatçıları ilə birgə hazırladığı elmi nəşrlər, sənədli filmlər və rəqəmsal arxivlər müxtəlif xalqlar arasında tarixi əlaqələrin daha yaxşı öyrənilməsinə imkan yarada bilər. Bundan başqa, gənclər üçün mübadilə proqramları, yay məktəbləri, mədəni irs düşərgələri və birgə yaradıcılıq layihələri təşkil edilə bilər. Məsələn, müxtəlif ölkələrdən olan tələbələrin Azərbaycanın tarixi şəhərləri və abidələri ilə tanış olması, daha sonra öz ölkələrində təqdimatlar və layihələr hazırlaması mədəniyyətin insanlararası əlaqələr vasitəsilə tanıdılmasına xidmət edə bilər. Rəqəmsal platformalarda çoxdilli kontentin hazırlanması da mühüm vasitədir. Azərbaycan musiqisi, ədəbiyyatı, xalçaçılığı, memarlığı, mətbəxi və digər mədəni nümunələr haqqında Azərbaycan, türk, ərəb, ingilis və digər dillərdə keyfiyyətli materialların hazırlanması beynəlxalq əlçatanlığı artırar.

-  Qarabağda tarixi və mədəni abidələrin bərpası ilə yanaşı, həmin irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün hansı işlər görülməlidir?

- Qarabağda bərpa prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri abidələrin elmi əsaslarla sənədləşdirilməsi olmalıdır. Tarixi tikililər, dini abidələr, qəbiristanlıqlar, arxeoloji ərazilər və digər mədəni irs nümunələri haqqında vahid elektron məlumat bazasının yaradılması onların gələcək tədqiqat və mühafizəsi üçün əhəmiyyətlidir. Beynəlxalq səviyyədə tanıtım üçün xarici alimlərin və mütəxəssislərin iştirakı ilə elmi ekspedisiyalar, konfranslar və seminarlar təşkil edilə bilər. Abidələrin əvvəlki və bərpadan sonrakı vəziyyətini göstərən elmi kataloqların, fotoalbomların, sənədli filmlərin və virtual turların hazırlanması da geniş auditoriyanın məlumatlandırılmasına imkan verər.

Qarabağ irsinin beynəlxalq tanıdılması zamanı elmi obyektivlik və mənbələrə əsaslanmaq xüsusilə vacibdir. Tarixi məlumatların müxtəlif mənbələrlə müqayisəli şəkildə araşdırılması, arxiv materiallarının rəqəmsallaşdırılması və beynəlxalq ekspertlərin tədqiqatlara cəlb olunması təqdim olunan məlumatların elmi dəyərini artırar. Eyni zamanda, bərpa olunmuş tarixi məkanların muzey, mədəniyyət mərkəzi və tədqiqat məkanı kimi istifadəsi mümkündür. Beləliklə, abidələr yalnız qorunan tikililər deyil, canlı mədəniyyət məkanlarına çevrilə bilər.

-  Azərbaycanın tarix və mədəniyyətinin gənc nəslə çatdırılması üçün təhsil və mədəniyyət sahəsində hansı yeni layihələrə ehtiyac var?

- Gənclərə tarixi və mədəni irsin çatdırılmasında ənənəvi dərslərlə yanaşı, müasir texnologiyalardan istifadə də vacibdir. Virtual muzeylər, interaktiv xəritələr, 3D modellər, rəqəmsal arxivlər və mobil tətbiqlər tarixi məlumatların daha əlçatan və maraqlı formada təqdim edilməsinə imkan yarada bilər. Məktəblərdə “yerli tarix” layihələrinin genişləndirilməsi də faydalı ola bilər. Şagirdlər yaşadıqları şəhər və rayonun tarixi, tanınmış şəxsiyyətləri, memarlıq abidələri, folkloru və ənənələri haqqında araşdırmalar apararaq təqdimatlar hazırlaya bilərlər. Bu, tarixi yalnız dərslikdən öyrənmək əvəzinə, onu yaşadıqları mühitlə əlaqələndirməyə imkan verər.

Universitetlərdə isə tələbələr üçün arxiv və muzey təcrübələri, tarix və mədəniyyət üzrə tədqiqat proqramları, tələbə konfransları və beynəlxalq mübadilə layihələri artırıla bilər. Gənc tədqiqatçıların xarici universitetlərdə Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti üzrə araşdırmalar aparmasına dəstək verilməsi də mühüm addım olar.

Bununla yanaşı, tarixi mövzuların sənədli filmlər, animasiyalar, podkastlar, elektron kitablar və digər müasir media formatlarında təqdim olunması gənclərin marağını artırmağa kömək edə bilər. Burada əsas prinsip tarixi məlumatların sadələşdirilərkən elmi dəqiqliyinin qorunmasıdır.

Bu dörd istiqamətin ortaq məqsədi Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması, elmi şəkildə öyrənilməsi, beynəlxalq səviyyədə tanıdılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi ola bilər. Bunun üçün yalnız dövlət qurumlarının deyil, universitetlərin, muzeylərin, kitabxanaların, yaradıcı şəxslərin, alimlərin, beynəlxalq təşkilatların və gənclərin birgə fəaliyyəti daha davamlı nəticələr verə bilər. Ən səmərəli yanaşma mədəni irsi yalnız keçmişin yadigarı kimi deyil, elmi tədqiqat, təhsil, turizm, rəqəmsal texnologiyalar və beynəlxalq mədəni əməkdaşlıq üçün canlı resurs kimi təqdim etməkdir.