Səfir Nazim Səmədov: Mərakeş Azərbaycan üçün Afrika qitəsində yeni imkanlar açır
Dinamika siyasi dialoqun, iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyətin artması, energetika, logistika və turizm sahələrində əməkdaşlıq perspektivləri, qlobal çağırışlara ümumi yanaşmalar - Bakı və Rabat qarşılıqlı fəaliyyətin yeni gündəliyini formalaşdırır.
Azərbaycanın Mərakeşdəki səfiri Nazim Səmədov 1news.az-a verdiyi müsahibədə Azərbaycan-Mərakeş əməkdaşlığının əsas istiqamətləri və onun daha da genişləndirilməsi imkanları barədə danışıb.
- Azərbaycan və Mərakeş arasında siyasi münasibətlərin indiki səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz və iki ölkə arasında dialoq ikitərəfli və beynəlxalq platformalarda nə dərəcədə fəal inkişaf edir?
- Azərbaycan və Mərakeş arasında siyasi münasibətlər yüksək və dinamik inkişaf edən səviyyədədir. Onlar dövlət başçılarının - Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Mərakeş Kralı VI Məhəmmədin əməkdaşlığa dair aydın strateji baxışına, qarşılıqlı hörmətə, etimada və bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə prinsipial dəstəyə əsaslanır. Bu, bizə həm ikitərəfli əsasda, həm də BMT, İƏT və digər təşkilatlardakı beynəlxalq platformalarda səmərəli qarşılıqlı fəaliyyət göstərməyə imkan verən təməldir.
Xüsusilə son illərdə irəliləyiş nəzərə çarpır. 2023-cü ildə Rabatda Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın 2-ci sessiyası keçirilib, nəticədə logistika, energetika, ətraf mühit və davamlı inkişaf, əmək qanunvericiliyi, səhiyyə və s. sahələrdə 8 saziş və memorandum imzalanıb. 2024-cü ilin noyabrında Mərakeş Hökumətinin başçısı Əziz Axannuş COP29-da iştirak etmək üçün Azərbaycana ilk dəfə səfər edib. 2025-ci ilin mayında şahzadə Ləlla Həsnənin Bakıya səfəri mühüm hadisə olub, bu səfər zamanı mədəni və təhsil əməkdaşlığı məsələləri müzakirə edilib, həmçinin Azərbaycanın birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva ilə görüşlər keçirilib. Həmçinin 2024-cü ilin oktyabrında Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın Rabata səfərini qeyd etmək vacibdir.
Azərbaycan Mərakeşdə beynəlxalq mədəni tədbirlərdə fəal iştirak edir. Dialoq müntəzəm və məzmunludur: nazirliklər səviyyəsində səfərlərin mübadiləsi, səfirliklərin fəaliyyəti, regional və qlobal məsələlər üzrə məsləhətləşmələr. Biz Mərakeşin Azərbaycan üçün prinsipial məsələlərə mövqeyini yüksək qiymətləndiririk və ardıcıl olaraq krallığın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyirik.
- Bu gün Bakı və Rabat üçün, o cümlədən ticarət, investisiyalar, energetika, nəqliyyat və logistika sahələrində əməkdaşlığın hansı istiqamətləri ən perspektivlidir?
- Ən perspektivli istiqamətlər energetika (ənənəvi və bərpa olunan daxil olmaqla), ticarət və investisiyalar, nəqliyyat və logistika, həmçinin kənd təsərrüfatı, turizm və mədəni-humanitar sahədir.
Energetikada neft-qaz sənayesində əməkdaşlıq üzrə müqavilə bazamız artıq var və "yaşıl" energetikada yeni üfüqlər açılır. Ticarət və investisiyalarda qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və qorunması haqqında saziş üzərində işləyirik; ticarət dövriyyəsi hələlik təvazökardır, lakin hər iki ölkənin biznesinin yeni mexanizmləri və maraqları sayəsində əhəmiyyətli artım potensialına malikdir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində Birgə Komissiya çərçivəsində müvafiq sənədlər imzalanıb. Azərbaycan Orta Dəhlizi (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) fəal inkişaf etdirir, onun üzrə daşımaların həcmi hər il onlarla faiz artır. Mərakeş müasir limanları (ilk növbədə Tancar-Med) ilə qlobal logistika zəncirlərində mühüm halqa ola bilər, burada Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında etibarlı körpü rolunu oynayır.
Xüsusilə perspektivli istiqamət turizmdir. 2024-cü ilin avqustundan etibarən ölkələrimiz arasında adi pasportlarla vətəndaşlar üçün (90 günə qədər) vizasız rejim fəaliyyət göstərir ki, bu da səyahətləri əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır və hər iki istiqamətdə turist axınlarının artması üçün əla şərait yaradır. Azərbaycan zəngin mədəni və təbii irsi, müasir kurortları (o cümlədən xizək və Xəzər kurortları), müalicə turizmi və MICE-turizm imkanları ilə tanış olmağı təklif edir. Mərakeş tarixi şəhərləri, Atlantik və Aralıq dənizi çimərlikləri, səhra macəraları və yüksək xidmət səviyyəsi ilə məşhurdur.
Vizasız rejim turizm məhsullarının qarşılıqlı təşviqi, birbaşa reyslər və turizm infrastrukturuna investisiyalar üçün qapıları açır. Biz artıq tur operatorları tərəfindən maraq görürük (2025-ci ildə 40-dan çox Mərakeş turizm şirkəti Azərbaycana tur paketlərini satışa çıxarıb) və növbəti illərdə qarşılıqlı səfərlərin əhəmiyyətli artacağına ümid edirik. Bu istiqamət təkcə iqtisadi cəhətdən sərfəli deyil, həm də xalqlarımız arasında mədəni və insan əlaqələrinin möhkəmlənməsinə kömək edir.
Həmçinin kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində birgə layihələrdə yaxşı imkanlar görürük. Hər iki dövlət iqtisadiyyatın diversifikasiyasında maraqlıdır - buna görə də biz əldə olunmuş razılaşmaların praktiki reallaşdırılmasına və turizm sahəsində yeni təşəbbüslərə böyük əhəmiyyət veririk.
- Mərakeş Afrika və ərəb dünyasının ən nüfuzlu dövlətlərindən biri hesab olunur. Bu ölkə Azərbaycanın Afrika qitəsində mövcudluğunun genişləndirilməsində hansı rolu oynaya bilər?
- Mərakeş Azərbaycan üçün Afrikada körpü və bələdçi kimi artıq əhəmiyyətli rol oynayır və daha da əhəmiyyətli rol oynaya bilər. Krallıq ciddi siyasi çəkiyə, Qərbi və Şimali Afrikada inkişaf etmiş əlaqələr şəbəkəsinə, fəal investisiya siyasətinə və Afrika inteqrasiya proseslərində güclü mövqelərə malikdir.
Azərbaycan qitədə mövcudluğunu ardıcıl olaraq artırır: son illərdə Afrika ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi demək olar ki, dörd dəfə artıb, energetika, kənd təsərrüfatı, logistika və mədən sənayesi sahələrində əməkdaşlıq genişlənir. Mərakeş siyasi dəstək, biznes əlaqələrinin qurulması, infrastruktur və sosial layihələrin reallaşdırılması təcrübəsinin mübadiləsi, həmçinin üçüncü ölkələrdə birgə təşəbbüslər vasitəsilə bu prosesə kömək edə bilər.
Biz Mərakeşi Azərbaycan-Afrika əlaqələrinin dərinləşdirilməsi üçün mümkün tərəfdaş kimi nəzərdən keçiririk - həm ikitərəfli formatda, həm də çoxtərəfli platformalar vasitəsilə.
- Azərbaycan Qlobal Cənub ölkələri ilə əlaqələri fəal inkişaf etdirir. Bu strategiyada Mərakeş hansı yeri tutur və Rabatla əməkdaşlıq vasitəsilə Bakı üçün hansı yeni imkanlar açılır?
- Mərakeş Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə münasibətlərin inkişafı strategiyasında mühüm və layiqli yer tutur. Biz daha ədalətli, çoxqütblü dünya nizamı, davamlı inkişaf prioriteti, ərzaq və enerji təhlükəsizliyi, həmçinin iqlim ədaləti baxışını paylaşırıq - bunlar Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə və COP29-da fəal şəkildə irəli sürdüyü mövzulardır.
Mərakeş Afrika, Ərəb dünyası və Avropa arasında körpü kimi Bakı üçün əlavə imkanlar açır: Afrika bazarlarına və investisiya layihələrinə çıxış, regional təşəbbüslərdə iştirak, iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma və "yaşıl" iqtisadiyyatın inkişafı üzrə birgə iş. Yeni imkanlara üçüncü ölkələrdə birgə layihələrin reallaşdırılması, investisiya platformalarının yaradılması, texnologiyaların və ən yaxşı təcrübələrin mübadiləsi, həmçinin mədəni və təhsil diplomatiyasının dərinləşdirilməsi daxildir. Rabatla əməkdaşlıq Qlobal Cənuba dair siyasətimizi daha səmərəli və çoxölçülü edir.
- Bu gün Mərakeş bərpa olunan energetika sahəsində Afrikanın liderlərindən biridir. Azərbaycan və Mərakeş arasında "yaşıl" energetika, hidrogen texnologiyaları və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahələrində birgə layihələr üçün perspektivlər varmı?
- Perspektivlər çox yaxşı və vaxtında gələndir. Mərakeş bərpa olunan energetikada Afrikanın tanınmış lideri və yaşıl hidrogen sahəsində ən iddialı oyunçulardan biridir. Azərbaycan da bərpa olunan energetikanı fəal inkişaf etdirir, enerji balansında bərpa olunan enerji mənbələrinin payının artırılması məqsədləri qoyur və yaşıl hidrogen potensialını qiymətləndirir (o cümlədən SOCAR Green vasitəsilə).
Bir neçə istiqamətdə əməkdaşlıq imkanları görürük: siyasət və normativ bazanın işlənib hazırlanması təcrübəsinin mübadiləsi, elektroliz və hidrogen saxlama sahəsində birgə tədqiqatlar və pilot layihələr, şirkətlərin bir-birinin investisiya layihələrində iştirakı, həmçinin beynəlxalq iqlim təşəbbüsləri çərçivəsində əməkdaşlıq. Hər iki dövlət iqtisadiyyatın dekarbonlaşdırılmasında, təmiz texnologiyaların inkişafında və qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfədə maraqlıdır. Bu sahədə əməkdaşlıq növbəti illərdə tərəfdaşlığımızın ən parlaq nümunələrindən biri ola bilər.
- Son illərdə Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm logistika mərkəzinə çevrilir. Mərakeş biznesi ölkəmizin nəqliyyat imkanlarından və Orta Dəhlizdən istifadədə nə dərəcədə maraqlıdır?
- Azərbaycan Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) inkişafı sayəsində həqiqətən də Avropa ilə Asiyanın qovşağında əsas logistika qovşağına çevrilir. Bu marşrut üzrə daşımaların həcmi davamlı artım nümayiş etdirir - ayrı-ayrı illərdə 65-89 % təşkil edir. Biz Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun və logistika üçün rəqəmsal həllərin modernləşdirilməsinə investisiya qoyuruq.
Mərakeş biznesi Mərkəzi Asiya, Çin və daha geniş Şərq ilə ticarət üçün etibarlı, sürətli və təhlükəsiz alternativ marşrutlara başa düşülən maraq göstərir. Orta Dəhliz ənənəvi yollarla müqayisədə riskləri və çatdırılma vaxtını azaldır. Mərakeş birinci dərəcəli limanları ilə multimodal həllər vasitəsilə bu zəncirlərə inteqrasiya edə bilər. Biznes forumlarının və videokonfransların təşkili vasitəsilə Mərakeş şirkətlərini dəhlizin imkanlarından fəal istifadə etməyə, birgə logistika layihələrində iştirak etməyə, infrastruktura və rəqəmsal platformalara investisiya qoymağa dəvət edirik. Bu, artıq müqavilə əsasına malik olan və yalnız möhkəmlənəcək qarşılıqlı faydalı istiqamətdir.
- Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa edildikdən sonra Mərakeş siyasi və ekspert dairələrinin ölkəmizə münasibəti dəyişibmi? Bu gün Qarabağla bağlı sizə ən çox hansı sualları verirlər?
- Münasibət daha da hörmətli və müsbət olub. Mərakeş həmişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü prinsipini ardıcıl dəstəkləyib. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa edildikdən və sonrakı sülh prosesindən sonra Mərakeş tərəfdaşları ölkəmizin qanuni hüquqlarını müdafiə etmək qətiyyətini, həmçinin bərpa işlərinin miqyasını və sürətini qeyd edirlər.
Bu gün suallar daha çox praktiki tərəfə aiddir: "Böyük Qayıdış" Dövlət Proqramının icrası gedişi, azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması (müasir, "ağıllı" şəhər və kəndlərin, infrastrukturun tikintisi), minalardan təmizləmə, məcburi köçkünlərin qayıdışı, yeni iqtisadi imkanların yaradılması və regionda turizm potensialı. Həmçinin Ermənistanla münasibətlərin normallaşması prosesi və beynəlxalq ictimaiyyətin postmünaqişə bərpasını dəstəkləməkdə rolu ilə maraqlanırlar.
Biz vurğulayırıq ki, əsas məqsəd regionun bütün sakinləri üçün davamlı inkişafın, təhlükəsizliyin və layiqli həyatın təmin edilməsi, həmçinin keçmiş münaqişə zonasının sülh, əməkdaşlıq və iqtisadi artım zonasına çevrilməsidir. Azərbaycan bu səylərdə beynəlxalq tərəfdaşlığa açıqdır və Mərakeş şirkətləri və ekspertləri bu tarixi işə töhfə verə bilərlər.
- Müsahibə üçün təşəkkür edirik!
