Pakistanda qrup halında zorakılıq işi: Azərbaycan vətəndaşının şəxsi həyatı niyə müzakirə mövzusuna çevrildi?

Lahorda qrup halında seksual zorakılığa məruz qaldığını bildirən 22 yaşlı Azərbaycan vətəndaşının hekayəsi Azərbaycan informasiya məkanında tamamilə fərqli istiqamət alıb.

Pakistanda cinayət işi üzrə araşdırma davam etdiyi bir vaxtda yerli mediadan bəziləri qızın şəxsiyyəti, ailəsi və şəxsi həyatı ilə bağlı məlumatlar yaymağa başlayıb. Bu məlumatlar isə “xarici KİV”lərə istinadla təqdim olunub.

Lakin 1news.az bu məlumatların mənbəyini araşdırıb və məlum olub ki, söhbət hüquq-mühafizə orqanlarının məlumatlarından, məhkəmə materiallarından və ya hər hansı rəsmi Pakistan KİV-i tərəfindən təsdiqlənmiş informasiyadan getmir.

Yayılan məlumatların mənbəyi özünü “jurnalist” kimi təqdim edən, "X" sosial şəbəkəsinin istifadəçisi İsrar Əhməd Racputdur (Israr Ahmed Rajpoot). Məhz onun səhifəsində Azərbaycan vətəndaşının şəxsi həyatı, ailəsi, qohumlarının guya narkotiklərlə bağlı problemlərinin olması, həyat tərzi, imkanlı Pakistan ailəsindən olan Pakistan vətəndaşı ilə evliliyi və sonradan boşanması ilə bağlı iddialar yer alıb.

Bununla belə, müəllif bu məlumatları təsdiqləyə biləcək hər hansı sübut, sənəd və ya müstəqil mənbə təqdim etmir. Həmçinin onun bu qədər ətraflı şəxsi məlumatı haradan əldə etdiyini izah edən əsaslar da göstərilmir.

Üstəlik, müəllifin paylaşımları yalnız cinayət işi ilə bağlı hər hansı halların nəql edilməsi ilə məhdudlaşmır. Paylaşımlarda Azərbaycan vətəndaşı haqqında mənfi rəy formalaşdıran iddialar da yer alır. O cümlədən, qadının guya Pakistanı nüfuzdan salmağa çalışdığı və özünün cinayət fəaliyyəti ilə əlaqəli olduğu iddia edilir.

Müəllif aqressiv şəkildə Pakistanın əslində qadınlar üçün təhlükəsiz ölkə olduğunu, bu cür “ittihamların” isə yalnız ölkəni böhtan və qarayaxma yolu ilə nüfuzdan salmaq cəhdi olduğunu təbliğ edir.

Beləliklə, seksual zorakılıqla bağlı müraciətin hallarının araşdırılması əvəzinə auditoriyanın diqqəti qadının şəxsiyyətinə və keçmişinə yönəldilir. Bununla yanaşı, Pakistanlı istifadəçilər paylaşımlara yazdıqları şərhlərdə müəllifi zərərçəkmiş qadını günahlandırmaqda ittiham edir və jurnalist araşdırması zamanı ortaya çıxan eyni sualı verirlər: müraciət edən qadının şəxsi həyatı ilə bağlı məlumatlar haradan əldə edilib və bu məlumatlar nə ilə təsdiqlənir?

Bu cür paylaşımlara əlavə etibar qazandırmayan digər məqam isə müəllifin əvvəlki fəaliyyətidir. Belə ki, bu “jurnalist” dəfələrlə yoxlanılmamış və nüfuzdan salan, sonradan təkzib edilmiş məlumatları yayıb və paylaşım edib. Bu məlumatlar arasında qadınlarla bağlı yayılan iddialar da olub.

Hazırda söhbət seksual zorakılığa məruz qaldığını bildirən qadından gedir və yayılan məlumatlarda onun fotosu, adı və şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsinə imkan verən digər məlumatlar da yer alır.

Beləliklə, baş verənləri və istintaqın hansı tədbirləri gördüyünü araşdırmaq əvəzinə, informasiya məkanının bir hissəsi müraciət edən qadının həyatının necə olduğunu araşdırmağa başlayıb. Burada məsələ təkcə ilkin paylaşımların müəllifinə deyil, həm də bu iddiaları ilkin mənbəni müəyyənləşdirmədən və oxucuya müstəqil təsdiqlər təqdim etmədən öz materiallarına köçürən Azərbaycan KİV-lərinə yönəlir.

Bununla yanaşı, Pakistanda baş verənlərlə bağlı rəsmi mənzərə bu cür paylaşımların yaratdığı təsəvvürdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

20 yaşlı Azərbaycan vətəndaşı həqiqətən də Lahor şəhər polisində seksual zorakılığa məruz qalması ilə bağlı ərizə ilə müraciət edib. İlkin polis hesabatına əsasən, qadın hadisədən qısa müddət əvvəl Pakistana gəldiyini və sentyabrın 25-də iki qadın və bir neçə kişinin olduğu bir qrupun yanına getdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, daha sonra kişilər onu seksual zorakılığın baş verdiyi mənzilə aparıblar. O, həmçinin bildirib ki, bundan sonra mobil telefonları əlindən alınıb və növbəti gün onu hava limanının yaxınlığında avtomobildən düşürüblər.

Lahor polisi araşdırmaya başlayıb. Hüquq-mühafizə orqanları şübhəlilərin şəxsiyyətinin müəyyən edildiyini, hadisə zamanı istifadə olunduğu ehtimal edilən avtomobilin isə şübhəlilərdən birinin qohumunun evində aşkarlandığını açıqlayıb.

Lakin sonradan qadın məhkəməyə daha ətraflı ifadə verib və bu ifadə onun sözlərinə əsasən hadisələrin ardıcıllığını bərpa etməyə imkan verir.

“The Express Tribune” qəzetinin yazdığına görə, Azərbaycan vətəndaşı məhkəməyə bildirib ki, sentyabrın 13-də Pakistana gəlib və təxminən beş gün Feysəlabadda qaldıqdan sonra Lahora gedib. O, Skardunu ziyarət etməyi planlaşdırıb və tək səyahət edib. Qadının sözlərinə görə, məhz buna görə Nimra və Muskən kimi tanıdığı iki qadınla əlaqə saxlayıb və Lahorda onlarla görüşmək barədə razılaşıb.

Təxminən saat 23:00-da o, kafeyə tək gəlib və burada Muskənlə görüşüb. Qadının sözlərinə görə, Muskən ona yemək və kofe təklif edib, lakin bildirib ki, onları rəfiqəsi Nimra gözləyir.

Bundan sonra Azərbaycan vətəndaşının ifadəsinə görə, onlar Bahria Town ərazisinə gediblər. Təxminən gecə saat 02:00-da iki kişinin olduğu ağ rəngli avtomobil oraya gəlib. Qadın həmin şəxsləri Əhməd və Möhsin kimi tanıyıb.

Onun sözlərinə görə, onlar mənzilə gedərək şam yeməyi yeyiblər. Daha sonra mənzilə daha iki kişi gəlib. Qadın onlardan birinin adını Əli Zeyn kimi qeyd edib, dördüncü kişinin şəxsiyyətinin isə ona məlum olmadığını bildirib.

Daha sonra, qadının ifadəsinə əsasən, Nimra və Möhsin ayrıca otağa keçərək söhbət ediblər. Bir müddət sonra Muskən də onlara qoşulub. Qadın iddia edib ki, Nimra Möhsindən 20-30 min Pakistan rupisi alıb və bu pulun məclis üçün nəzərdə tutulduğunu bildirib.

Azərbaycan vətəndaşı məhkəməyə deyib ki, orada olan şəxslərə nə pula, nə də spirtli içkiyə ehtiyacı olmadığını bildirib. Bundan sonra onun sözlərinə görə, Möhsin ona toxunmağa cəhd edib, daha sonra isə qadın ayrıca otaqda kilidlənib.

Qadın Nimra və Muskənin harada olduğunu soruşduqda ona onların artıq getdikləri bildirilib.

Onun sözlərinə görə, qadın mənzildən çıxmasına icazə verilməsini istəyib, lakin ona bildirilib ki, tanışı kişilərdən pul götürdüyü üçün onun getməsinə icazə verilmir. Bundan sonra qadın çıxmasına icazə verilməsi üçün 30 min rupini özünün qaytara biləcəyini təklif edib.

Daha sonra, onun ifadəsinə görə, Əli Zeyn onu hədələyib və şantaj edib. Azərbaycan vətəndaşının sözlərinə görə, o, həmçinin qadının getməzdən əvvəl kişilərlə spirtli içki içməli olduğunu bildirib.

Qadın iddia edir ki, bundan sonra Möhsin, Əhməd və Əli Zeyn ona qarşı seksual zorakılıq törədiblər.

Daha sonra, onun sözlərinə görə, qadını avtomobilə mindiriblər. Sükan arxasında Möhsin, onun yanında Əhməd, qadının yanında isə Əli Zeyn oturub.

Qadın məhkəməyə bildirib ki, çantasında təxminən 200 min Pakistan rupisi, iPhone 13 Pro Max və Redmi markalı telefon olub. Onun sözlərinə görə, kişilər dəfələrlə xahiş etməsinə baxmayaraq çantanı ona qaytarmaqdan imtina ediblər.

Qadın iddia edib ki, daha sonra ona əşyalarının qaytarılması təklif olunub, lakin bunun üçün polisə müraciət etməməsi şərt qoyulub. Əvvəlcə guya evinə qayıdacağını deyib, lakin daha sonra hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək niyyətində olduğunu bildirib.

Onun ifadəsinə əsasən, kişilər əvvəlcə polisə müraciət etməli olduğunu, bundan sonra isə baş verənlərlə bağlı özlərinin məsələni həll edəcəklərini bildiriblər. Daha sonra Əhməd və Əli Zeyn, qadının sözlərinə görə, avtomobilin qapısını açaraq onu çölə itələyiblər.

Qadın bildirib ki, yaxınlıqda olan insanlardan təcili yardım nömrəsi 15-ə zəng edərək polis çağırmalarını istəyib. Onun sözlərinə görə, həmin şəxslər ona kömək edib, daha sonra hadisə yerinə hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları gəlib.

İş materiallarında həmçinin qeyd olunur ki, qadın daha əvvəl Pakistan Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 161-ci maddəsinə uyğun olaraq verdiyi ərizədə üç kişinin adını çəkib.

İstintaqçı məhkəməyə bildirib ki, həmin vaxt şübhəlilər hələ tapılmayıb.

Məhkəmə prosesi isə müəyyən edilmiş prosedurlara uyğun şəkildə keçirilib. Qadına Pakistan Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 164-cü maddəsinə əsasən ifadə verməyə məcbur olmadığı və onun ifadələrinin sübut kimi istifadə edilə biləcəyi izah edilib. O, bunu başa düşdüyünü və ifadə vermək istədiyini bildirib.

Hakim ayrıca qeyd edib ki, qadının qərarını könüllü qəbul etdiyinə, ona hər hansı təzyiq və ya məcburiyyət göstərilmədiyinə əmindir. İfadə ayrıca protokollaşdırılıb və mobil telefonla da lentə alınıb. Daha sonra görüntü USB daşıyıcısına köçürülüb.

Məhkəmə ifadənin və müvafiq USB daşıyıcısının məxfi saxlanılmasına və işə baxan məhkəməyə göndərilməsinə qərar verib.

Beləliklə, hazırda söhbət sosial şəbəkədə yayılan paylaşım və ya üçüncü şəxsin təsdiqlənməmiş hekayəsindən deyil, qadının rəsmi şəkildə polisə müraciət etdiyi və məhkəməyə ifadə verdiyi cinayət işindən gedir. Bununla yanaşı, konkret şəxslərin təqsirli olub-olmaması ilə bağlı yekun nəticə yalnız istintaq və məhkəmə araşdırmasının nəticələrinə əsasən çıxarıla bilər.

Paralel olaraq, polis şübhəlilərin axtarışını davam etdirir.

“The Express Tribune” qəzetinin əldə etdiyi məlumata görə, hüquq-mühafizə orqanları üç şübhəlinin Lahordan ölkədən və ya şəhərdən çıxmasının mümkünlüyü barədə məlumatlardan sonra onların müvəqqəti olaraq milli şəxsiyyət siyahısına daxil edilməsi üçün federal hakimiyyət orqanlarına müraciət edib.

Polis həmçinin bildirib ki, şübhəlilərdən birinin Sialkotda olduğu müəyyənləşdirilib. İstintaq tədbirləri çərçivəsində digər şübhəlinin iki yaxın qohumu və evdə çalışan işçisi saxlanılıb.

Beləliklə, araşdırma davam edir və hələ başa çatmayıb.

Bu fonda seksual zorakılığın ehtimal olunan qurbanının şəxsi həyatına dair təfərrüatların yayımlanmasının sadəcə redaksiya seçimi məsələsi olmadığını anlamaq xüsusilə vacibdir.

Pakistanda Cinayət Məcəlləsinin 376-A maddəsi zorlamanın və qanunda nəzərdə tutulan bir sıra digər seksual xarakterli cinayətlərin qurbanının adının və ya onun şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsinə imkan verən digər məlumatların yayılmasına görə məsuliyyət nəzərdə tutur. Qanunda bununla bağlı müəyyən istisnalar da müəyyən edilib.

Zorlama ilə bağlı işlərin qarşısının alınması və məhkəmədə araşdırılması haqqında 2021-ci il tarixli qanunda da məxfiliyin qorunması ilə bağlı xüsusi təminatlar nəzərdə tutulub. Qanun zərərçəkmiş şəxsin və ya onun ailə üzvlərinin şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsinə imkan verən məlumatların qanunla nəzərdə tutulmuş icazə olmadan açıqlanmasını məhdudlaşdırır.

Bu o deməkdir ki, seksual zorakılığın ehtimal olunan qurbanının fotosunun, adının, sosial şəbəkə hesablarına keçidlərin və şəxsiyyəti müəyyənləşdirməyə imkan verən digər məlumatların dərc edilməsi məsələsi Pakistanda yalnız etik deyil, həm də hüquqi xarakter daşıyır.

Yəni belə hallarda jurnalistlərin diqqət mərkəzində ilk növbədə cinayət işi özü qalmalıdır: nə baş verib, hansı sübutlar mövcuddur, polis nə müəyyən edib, şübhəlilər haradadır və məhkəmə hansı qərarları qəbul edir.

Qadının ailə vəziyyəti, keçmiş münasibətləri, qohumlarının maddi vəziyyəti və ya onun həyat tərzi ilə bağlı qiymətləndirmələr isə özlüyündə bu sualların heç birinə cavab vermir.

Bundan əlavə, seksual zorakılıqla bağlı müraciəti ehtimal olunan zərərçəkmiş şəxsin davranışı ilə izah etməyə cəhd anlayışların açıq şəkildə qarışdırılmasıdır. Bir insanın kimlə tanış olması, hara səyahət etməsi, evli olub-olmaması və həyat tərzinin necə olması onun seksual hərəkətlərə razılıq verməsinin sübutu deyil və cinayət barədə verdiyi ifadənin doğruluğunu müəyyən etmir.

Burada daha geniş kontekst də mövcuddur.

Hazırkı hadisə son bir neçə ay ərzində Lahorda Defence-C polis bölməsinin məsuliyyət zonasında xarici qadınlara qarşı qrup halında seksual zorakılıqla bağlı qeydə alınan artıq üçüncü məlumatdır. Bundan əlavə, BMT-nin çoxillik rəsmi məlumatlarına və insan hüquqları təşkilatlarının hesabatlarına əsasən, ölkədə hər il orta hesabla 5000-6500 zorlama halı qeydə alınır.

Məhz bu kontekst konkret müraciət edən qadının şəxsi həyatının necə olduğunu müəyyənləşdirmək cəhdlərindən daha çox ictimai maraq kəsb edir.

Nəticədə isə bütün bu hekayədə nədənsə ikinci plana keçirilən bir sual ortaya çıxır: bu qadının ailəsinin, ailə vəziyyətinin, keçmiş münasibətlərinin, maddi durumunun, tanışlıq çevrəsinin və ya həyat tərzinin baş verənlərlə ümumiyyətlə hansı əlaqəsi var?

Əslində, cavab sadədir – heç bir əlaqəsi yoxdur.

Hətta onun haqqında yayılan bütün məlumatların doğru olduğu təsdiqlənsə belə, bunların heç biri seksual zorakılığı izah etmir və daha da əhəmiyyətlisi, ona haqq qazandırmır. Nə boşanma, nə Pakistan vətəndaşı ilə evlilik, nə tək səyahət etmək, nə sosial şəbəkələr vasitəsilə insanlarla tanış olmaq, nə spirtli içki, nə geyim, nə də həyat tərzi seksual münasibətə razılıq demək deyil. İnsan həyat tərzinin kiminsə xoşuna gəlməməsi səbəbindən şəxsi sərhədlərini qorumaq hüququnu itirmir.

Məhz buna görə Azərbaycan vətəndaşının bioqrafiyasını hazırda ictimai şəkildə müzakirə etmək cəhdi sadəcə yersiz görünmür. Bu yanaşma diqqəti əsas məsələdən yayındırır.

Cəmiyyətə “bu qadının başına nə gəlib?” sualı əvəzinə “bu qadın necə biri olub?” sualını müzakirə etmək təklif olunur.

Əgər qadın həqiqətən seksual zorakılığa məruz qalıbsa, onun həyatındakı heç bir hal baş verənləri daha az ciddi etmir.

Bu mərhələdə məsələyə peşəkar və məsuliyyətli yanaşmanın yeganə yolu təsdiqlənmiş faktlardan danışmaq, qadının ifadələri ilə müəyyən edilmiş faktları aydın şəkildə fərqləndirmək və onun şəxsi həyatını ictimai cəzalandırma predmetinə çevirməməkdir.

Çünki seksual zorakılığın qurbanı cəmiyyətin ona inanması üçün əvvəlcə “kifayət qədər tərbiyəli” olduğunu sübut etməyə borclu deyil.

O, evliliyinə, boşanmasına, səyahətlərinə, tanışlıqlarına və ya ailəsinə haqq qazandırmaq məcburiyyətində deyil.

Heç bir halda onun bioqrafiyası ona qarşı seksual zorakılığın guya məqbul olduğunu əsaslandıran arqumentə çevrilə bilməz.

Araşdırılmalı olan cinayətdir. Yoxlanılmalı olan sübutlardır. Zorakılığa məruz qaldığını bildirən qadının həyatına məhkəmə qurmaq yox.